Што стои зад дипломатскиот договор меѓу Софија и Атина: Коските на Цар Самоил во замена за реликвии од грчки манастири

Историски договор меѓу Бугарија и Грција: Бугарија ќе ѝ предаде на Грција вредни црковни предмети од два манастира во Северна Грција како дел од договорот за враќање на посмртните останки на царот Самуил.

Се работи за 48 вредни предмети од манастирот „Света Богородица Икосифинис“ во Пангејските планини и манастирот „Свети Јован Претеча“ во близина на Серес. Според грчката страна, тие биле однесени во Бугарија за време на Првата светска војна.

Грчкиот весник „Катимерини“, кој објавува детали за темата, не објавува точен список или број на предмети вклучени во сегашниот договор. Поради ова, не е јасно дали Софија ќе ги предаде сите вредни предмети што Атина ги бара со децении, или само однапред договорен дел од нив.

Грчката држава тврди дека предметите од двата манастири биле однесени во 1913, 1917 и 1942 година. Некои од нив биле вратени по завршувањето на Првата светска војна, но значителен број останале во бугарските музеи, библиотеки и црковни збирки. Бугарската страна, од своја страна, ги посочи историските и правните особености на спорот, како и фактот дека некои од предметите од пред неколку децении биле дел од заштитена јавна и научна колекција.

Во последните месеци, грчката страна ги интензивираше своите напори за враќање на вредните предмети. Митрополитот Серски и Нигритски Теологос беше особено заинтересиран за оваа тема.

Посмртните останки на цар Самоил, кои во 1965 година беа откриени од професорот Николаос Муцопулос во базиликата „Свети Ахил“ во Малото Преспанско Езеро, се чуваат во Музејот на византиската култура во Солун.Останките на Самоил (владееше од 997 до 1014), заедно со другиот антрополошки материјал беше пронајден во вкупно четири саркофази во внатрешноста на базиликата.

Претходно, бугарскиот премиер Румен радев објави дека останките на Самоил ќе бидат пречекани со официјална церемонија во Софија на 3 октомври.

Останките ќе бидат транспортирани од Грција во Бугарија со авионот „Спартан“, по што ќе бидат сместени во посебен саркофаг во црквата „Света Софија“.

Прашањето посериозно го покрена бугарската влада на Кирил Петков во 2022 година. Во разговорите со премиерот Киријакос Мицотакиц беа нагласени контактите во областа на енергетиката, електричните врски, инфраструктурата, логистиката и пристаништата. Во рамките на овие дискусии, беше покренато и прашањето за останките на средновековниот владетел.

Грчкиот медиум „Нефтемборики“ пишува дека договорт за останките на Цар Самоил бил во периодот на енергетската криза, кога Софија и Атина се најдоа во многу поблиска соработка и на чисто практично ниво. Тој наведува дека иницијативата на Петков конечно се исплатела, иако со задоцнување, бидејќи тоа е прашање со посебна симболична и историска тежина за бугарското јавно мислење.

„Нам ни се падна историската чест да го постигнеме тоа“, рече Радев и му се заблагодари на грчкиот премиер Киријакос Мицотакис за „државната визија, политичката храброст и волјата“ за постигнувањето на договорот.