ЕК ќе предложи радикална реформа на процесот на одлучување

Европската комисија ќе предложи голема ревизија на начинот на кој ЕУ донесува одлуки заради заобиколување на националните вета и воведување нови заштитни мерки за владеење на правото, додека се обидува да вклучи дополнителни членови, како што се Црна Гора и Албанија.

Урсула фон дер Лајен ќе предложи план за најголемата промена во внатрешното функционирање на ЕУ со децении, кога ќе даде голема најава за тоа како да се подготви за поголема Унија од над 30 членки следната недела – без измена на Лисабонскиот договор за ЕУ.

Два внатрешни нацрт-документи за долго одложуваната стратегија за проширување, што ги видел „Rapporteur“ на „Еурактив“, предлагаат користење на правни клаузули за премостување за да се отфрли барањето за едногласност меѓу 27-те земји за време на многуте средни фази од кандидатурата на земјата кандидат за членство во ЕУ.

ЕУ ќе стане помалку консензуална 

ЕУ треба да стане помалку консензуална, се вели во еден документ, кој ќе ја формира основата на планот на претседателот на Комисијата следната недела. „Консензусот ја зајакнува политичката сопственост и демократскиот легитимитет. Сепак, тој може да го одложи – или спречи – донесувањето навремени одлуки во областите каде што Унијата најмногу треба да дејствува“.  

Комисијата, имено, ќе ја предложи долгогодишната идеја за укинување на потребата од едногласно одобрување во секоја фаза од патот на една земја кон членство во ЕУ.  Предлозите, кои треба да бидат објавени во Стразбур на 6 октомври, вклучуваат и низа нови правни заштитни механизми наменети да спречат новите членки да ја поткопуваат ЕУ одвнатре. 

Оваа мерка – за која самата би била потребна едногласност – би можела значително да ги забрза процесите за пристапување на земји како Украина, Црна Гора и Северна Македонија, кои се соочуваат со блокади од мал број земји-членки на ЕУ. Веројатно ќе наиде и на отпор од сегашните членки кои стравуваат дека ќе го загубат своето право на вето – иако во нацрт-документот се спомнува механизам за „итна кочница“ што некоја влада би можела да го активира доколку смета дека се загрозени нејзините „витални национални интереси“.

Комисијата предлага примена на понискиот праг за гласање со квалификувано мнозинство – 15 земји кои претставуваат две третини од населението на Унијата – за поширок опсег на политики, вклучувајќи ги санкциите, човековите права, одбраната и безбедноста, како и борбата против затајувањето данок.

„Како што се шири Унијата, неизбежно ќе се зголемува ризикот од одложување или блокирање на одлуките“, се наведува во внатрешниот документ. Во таа насока, Комисијата ќе „изготви програма за работа за користење на таканаречените ’пасерел-клаузули‘“.

„Пасерел-клаузулите“ се преодни одредби во договорите на ЕУ кои овозможуваат трајна промена на правилата за гласање во одредени области на политиките: од принцип на едногласност – каде што сите земји можат да искористат национално вето – кон гласање со квалификувано мнозинство.

Очекуван отпор

Друг контроверзен предлог предвидува само две третини од земјите на ЕУ да добијат европски комесар по проширувањето на Унијата.  Во рамките на сегашната Унија со 27 членки, девет земји би морале да се откажат од испраќање свој претставник во Брисел. Се очекува ова да предизвика незадоволство кај помалите земји-членки, кои со години тврдат дека нивното влијание во Брисел опаѓа како што се шири Унијата. По неуспешниот референдум во 2008 година, Ирска доби правна гаранција дека „Комисијата ќе продолжи да вклучува по еден државјанин од секоја земја-членка“ – обврска од која Даблин би морал да се откаже.

Нови заштитни клаузули

Нацрт-документите сугерираат дека новите членки би можеле да бидат ставени во еден вид „пробен период“ во траење од една деценија или подолго, при што би биле подложени на засилен надзор од страна на Брисел. Казната за време на тој пробен период може да вклучува суспензија на нивното право на глас во Советот и финансиски казни, според нововоспоставената „финансиска“ и „институционална заштита“.

Од новите членови ќе се бара да потпишат правно обврзувачка „привремена обврска“ да не ги блокираат одлуките договорени од остатокот од ЕУ. И стандардните привремени заштитни мерки за приклучување кон клучните области на политиката на ЕУ, од правда и внатрешни работи до земјоделство, ќе се задржат.

Новите земји, исто така, ќе бидат подложени на временски ограничена „финансиска заштита“ што ќе ѝ овозможи на Комисијата да ги казнува новите членови доколку отстапат од демократските и судските стандарди. Од новите членови, исто така, ќе се бара да се приклучат на Канцеларијата на европскиот јавен обвинител – која истражува измами со средствата на ЕУ – пред пристапувањето.