Немаше звучен топ на 15 март во Белград. Имаше паника, објави српското обвинителство

Вишото јавно обвинителство во Белград (ВЈТ) денес објави дека врз основа на „сеопфатно разгледување на собраните докази“, е утврдено дека на 15 март 2025 година, за време на студентскиот протест кај Славија, на потегот од Теразие, по целата улица „Краља Милана“ кон плоштадот Славија, се случила „панична верижна реакција на движењето на граѓаните“.

Во соопштение на својата веб-страница, ВЈТ наведува дека причината за ова движење не е употребата на таканаречениот „звучен топ“, ниту некој сличен уред, и најавува кривично гонење на сите оние кои „намерно предизвикале и придонеле за ширење на невистинити информации“ за употребата на таканаречениот „звучен топ“.

Претседателот на Србија, Александар Вучиќ, вчера изјави дека случајот со звучниот топ е „обична лага“ и дека звукот на видеото, кое беше објавено на социјалните мрежи по студентскиот протест, бил „наместен дополнително“.

„Воопшто не е оригинален звук, бидејќи го добивме оригиналниот звук. Сето тоа беше лага, од почеток до крај, доказите за тоа ќе следат во наредните денови“, изјави Вучиќ за новинарите.

Обвинителството денес објави дека, во соработка со други државни органи, ги анализирало сите релевантни настани, податоци, факти и докази во врска со наводната употреба на „звучен топ“ на ненајавен јавен собир на граѓани на 15 март 2025 година во Белград.

Како заклучок, тие оценија дека се неточни изјавите на подносителите на кривичните пријави, написите на одредени медиуми и изјавите на други лица за наводната употреба на таканаречениот „звучен топ“ или некој друг уред со слични карактеристики.

„Бидејќи беше утврдено дека вакви уреди не се користеле, дека затоа никој не може да стекне статус на обвинет поради нивната употреба, дека штетните последици што нивната употреба би можела да ги предизвика, исто така, отсуствуваа поради автоматизам, поради што не се реализирани елементите на какво било кривично дело за кое се гонат по службена должност, обвинителството заклучи дека нема место за покренување кривична постапка против кое било лице во врска со наводната употреба на таканаречениот ‘звучен топ’ или друг сличен уред“, се наведува во соопштението. 

Собраните докази, како што наведоа, од друга страна, даваат основа за сомневање дека во јавноста „од страна на одредени лица“ имало „намерно и однапред смислено ширење дезинформации“ за наводната употреба на таканаречениот „звучен топ“ или друг сличен уред.

„Потоа, тие непознати лица ги измениле оригиналните аудио и видео снимки направени во моментот на петнаесетминутната тишина и ги објавиле јавно, така што обработените снимки содржат специфично ‘виење’ што ги наведе граѓаните да помислат дека навистина е користен уред што го произведува овој звук и како таквите дејствија довеле до ширење паника и јавна вознемиреност неколку месеци“, тврди ВЈТ.

Според нив, имало и загриженост и вклученост на меѓународната заедница, која ги инвестирала своите ресурси во насока на проверка на информациите за тоа дали таков уред всушност бил користен во Србија за време на протестниот митинг, поради што изјавиле дека ќе преземат сите мерки и дејствија во рамките на нивната надлежност со цел да ги идентификуваат, а потоа „да ги гонат сите лица кои намерно предизвикале и придонеле за ширење на овие лажни информации преку своите дејствија“.

„Анализата утврди, меѓу другото, дека причината за верижното движење на учесниците на состанокот прво се појавила пред Народното собрание, а тоа била ненадејната одлука на обезбедувањето да го активира ‘протоколот за повлекување’, што набрзо довело до појава на последици во форма на ненадејно повлекување на граѓаните од средината на коловозот на горенаведените локации“, тврди VJT.

„Моментот во кој се случува фазата на двонасочно ширење на бранот на верижно движење е моментот кога граѓаните собрани на ова место, гледајќи дека редарите трчаат и ги соблекуваат елеците, почнуваат да трчаат во два правци, десно, кон Теразије и лево, кон Славија. После тоа, овој верижен бран на нивното движење последователно се шири понатаму по улицата ‘Краља Милана’ и трае вкупно 32 секунди“, наведува обвинителството во своето соопштение.

Оттаму додаваат дека со преглед на телефонот на осомничениот Александар Радиќ, кој на јавноста ѝ е претставен како воен аналитичар, но и со преглед на содржината на емисијата „Директ“ што се емитуваше во вечерните часови на 15 март 2025 година на телевизијата Н1, „се утврди изворот и механизмот преку кој јавноста се пропагираа и ширеа дезинформации за наводната употреба на таканаречениот звучен топ“.

„Од преземената анализа, потврдена е намерата на Александар Радиќ да користи, како што наведува, ‘PSY OPS’, т.е. ‘психолошки операции’, врз јавното мислење“, се наведува во соопштението. Обвинителството тврди дека „намерата“ на Радиќ е дополнително потврдена со фактот дека тој „дури и не знаел кој уред да го избере“, односно дали да тврди дека е користен „звучен топ“ или „инфразвук“ или евентуално „Вортекс“.

Тие наведуваат дека со користење на софтверската алатка „sonic-visualiser“, направена е споредба помеѓу снимките на кои се слуша необично „виење“, со идентично видео објавено од неколку Фејсбук профили, на кое „може да се слушне само звук од свирежи и врева на граѓани, со отсуство на каков било необичен звук, како што е ‘виење’“.

Тие наведуваат дека е утврдено дека ниту еден редар, ниту еден полицаец кој бил на лице место обезбедувајќи го собирот, не пријавил никакви заболувања во здравствените установи по протестот, што „може разумно да се очекува во случај да се употреби таков уред, бидејќи овие лица практично биле во центарот на сите настани на протестниот митинг и сигурно би реагирале со барање медицинска помош доколку сметале дека нивното здравје е во опасност“.

„Особено кога станува збор за полицајци кои се професионално обучени да ги препознаваат сите аспекти на потенцијалните опасности, вклучително и оние што го загрозуваат нивното здравје и здравјето на другите граѓани“, се вели во соопштението.

Тие исто така тврдат дека друг факт што укажува дека станува збор за „обични здравствени тегоби“, а не за оние предизвикани од употребата на „неовластен уред“ е тоа што на протестот имало десетици илјади граѓани, додека 151 лице се јавило на повиците на обвинителството и полицијата, од кои 113 лица поднеле медицински извештај за повреди.

„Затоа, доколку таканаречениот „звучен топ“ навистина бил употребен, последиците од неговата употреба ќе ги почувствувале сите граѓани кои биле на местото на настанот, а не само 151 лице од неколку десетици илјади учесници на состанокот“, оцени ВЈТ.

Сите наведени факти и анализирани докази, како што тврди обвинителството, укажуваат дека здравствените проблеми што ги пријавуваат граѓаните во медицинските установи се последица што е типична за последиците од секој голем јавен собир.

„Фактот дека таканаречениот ‘звучен топ’ не бил употребен во критичната пригода, ниту пак некој друг уред со слични карактеристики, дополнително е потврден со писмата и изјавите на БИА, Министерството за одбрана и Министерството за внатрешни работи на РС и нејзините единици, врз основа на кои е утврдено дека на 15 март 2025 година, членовите на овие државни институции не користеле уред означен во јавноста како ‘звучен топ’, ниту пак некој друг уред сличен на овој, и дека членовите на овие институции кои го обезбедувале собирот не слушнале ниту забележале дека е употребен уред што може да предизвика опасност за граѓаните“, оцени обвинителството.

Во анализата, меѓу другото, се наведува дека фактот дека акустичниот уред „LRAD“ не бил користен го потврдува и производителот на овој уред, компанијата „Genasys“, во јавна изјава од 20 март 2025 година.

„Наведениот факт е потврден и со Анализата за можноста за користење на звучен топ од протестот одржан на 15 март 2025 година, направена од Военотехничкиот институт на Министерството за одбрана на 17 март 2025 година, во која, меѓу другото, се наведува дека нема индикации дека таканаречен „звучен топ“ бил користен во критична пригода“, изјави VJT.

Тие се повикаа и на известувањето на Републичкиот сеизмолошки институт од 9 април 2025 година, врз основа на кое се утврдува дека на 15 март 2025 година не се забележани осцилации на земјата на улицата Краља Милан како резултат на земјотрес, туку дека вообичаената карактеристика на амбиенталниот шум за тоа мерно место била видлива.

Покрај соопштението, VJT објави документ на својата веб-страница со, како што тврдат, целосна анализа и заклучок, како и прилози.