Шолц од Тирана: Конфликтите во регионот предолго траат (Видео)
Урсула фон де Лајен порача: „Историјата е на потег, не ја пропуштајте туку зграпчете ја оваа шанса“, мислејќи за новите шанси за проширување на ЕУ
Албанскиот лидер Еди Рама подготви специјален дочек за лидерите учесници на Берлинскиот процес во Тирана, со балетска престава, изложба на слики и фотографии и прошетка низ бастионот на Енвер Хоџа, пирамидата која сега е место каде што се организира овој настан. Во тој стил Рама го почна и самитот, со видео од тешкиот период на изолација на земјата па до денес, порачувајќи дека ги дочекал со „лесна пропаганда во бастионот на тешката пропаганда“ во Тирана.
Притоа тој посочи дека на средбата, прва надвор од земја членка на ЕУ во рамки на Берлинскиот процес, учествуваат лидери што се од ЕУ и лидери што се само од „Е“, вклучувајќи се и самиот тука.
Во говорот Рама оцени дека светот се менува порапидно и поразлично од очекувањата и дека сега, особено по најновата криза во Израел, се поставува прашањето – како ќе реагираат? Најгорливото прашање за земјите од регионот, рече Рама, е поделбата меѓу земјите членки и земјите што чекаат членство, па откако порача дека нема да обвинува и да се жали, праша – дали таа поделеност ќе се одржува на истото ниво како кога почна Берлинскиот процес со нашите земји пред 9 години? Тој притоа го нарече Балканскиот процес монументален поради постигнувањата, но оцени дека не е реализиран целосно, потенцирајќи дека финансиската помош што земјите од Западен Балкан ја добиваат од ЕУ е многу помала од таа што ја земаат земјите членки и е само 130 евра по жител, а фондовите што стигаат од Унијата иако се значајни, дури 90 отсто се заеми, а само 10 отсто грантови, придонесувајќи таа поделба, т.е. разлика во развојот, да се зголемува натаму.
Рама во говорот побара и да се преиспита „принципот на пристапување во Европската Унија кој само поставува крајни рокови“, а место тоа, смета тој, би било поефикасно на земјите од Западен Балкан, кои се во транзиција од „земја која отворила пристапни преговори“ до „земја членка на ЕУ“, да им се додели статус „земја набљудувач“.
„Принципот на земја набљудувач, кој би донел одредени привилегии, нормално без право на глас, би донел значаен бенефит за сите вклучени страни и би го зајакнал политичкото единство во демократска Европа“, кажа Рама. Сега, според него, процесот на пристапување во ЕУ е успорен, меѓу другото, и затоа што некои земји членки го отежнуваат.
„Постои класна поделба која ги продлабочува разликите во нашиот заеднички европски дом. Природата и длабочината на тие кризи, кои нè зближија на политичко и човечко ниво, ги зголемија разликите во економската состојба“, посочи Рама.
Германскиот канцелар Олаф Шолц на отворањето порача дека Берлинскиот процес е најдобар инструмент за регионална соработка и за забрзување на евроинтеграцијата на земјите во Западен Балкан, но посочи на, како што рече, „повеќето кризи во регионот“ или конфликти кои, според него траат предолго и ги влечат земјите назад. Посочувајќи ги директно Србија и Косово тој ги повика да се вратат на имплементацијата на договорите што се постигнати во рамките на дијалогот со ЕУ, порака што беше испратена пред сѐ на адреса на Албин Курти, премиерот на Косово, кој беше на самитот, додека од Србија дојде премиерката Ана Брнабиќ.
Откако албанскиот премиер ја пофали претседателката на ЕК, Урсула фон Дер Лајен, дека надвор од тоа што е типично за ЕУ, брзо ги претвора зборовите во дела, асоцирајќи на отворањето на Колеџот за Европа во Тирана (досега имаше такви колеџи само во Белгија и во Полска), таа се осврна на Планот за развој за регионот и на помошта од 30 милијарди евра од ЕУ што се имплементира, заедно со отворањето на некои области од единствениот пазар за компании од регионот. На оние земји од регионот што одат назад таа им порача дека „ако блокираат, ќе се блокираат самите себе, бидејќи другите ќе одат напред без нив“, поентирајќи со зборовите дека „историјата е на потег, не ја пропуштајте туку зграпчете ја оваа шанса“, мислејќи за новоотворените надежи за проширување на ЕУ.
„Станува збор за 10-ти Самит на Берлинскиот процес, но за прв пат во Западен Балкан. Една од главните теми ќе биде економијата на Западниот Балкан. Затоа го претставив мојот план за раст. Сакаме да им дадеме пристап на компаниите од Западен Балкан на заедничкиот европски пазар, но за тоа се потребни реформи во земјите. Тоа е охрабрување за оние кои навистина сакаат да одат напред, сакаат да ја унапредат економијата. Нашите врати се отворени и ајде да работиме денеска на овој план за раст“, изјави Лајен.
На самитот беше и претседателот на Европскиот совет, Шарл Мишел, кој ја повтори 2030 година како рок до кој ЕУ и земјите членки треба да бидат подготвени за проширување и покрај скептицизмот за таа најава, оценувајќи дека патувањето кон ЕУ што започна пред дваесет години е „пребавно“.
„Проширувањето е инвестиција во мирот и просперитетот и на ЕУ и на нашите идни членки. Оваа можност ја промовира нашата соработка со земјите од Западен Балкан. Вашето патување започна пред 20 години, но сепак беше бавно, сега знаеме дека дојде време да го одржиме ова ветување. Овој рок е дочекан со скептицизам во вашиот регион бидејќи толку долго чекавте“, рече тој.
Тој се надоврза на зборовите на Рама, кажани во друга прилика дека земјите кандидати се чувствуваат како „невеста која никогаш не доаѓа на свадба“, уверувајќи дека „невестата“ сега активно се подготвува, па порача дека и ние и ЕУ треба да ги удвоиме напорите за да успее овој процес.
„Нашиот план е сериозен за иднината на ЕУ. Не дозволувајте духовите од минатото да ви пречат во вашата иднина“, порача Мишел.
И тој, осврнувајќи се на билатералните прашања, оцени дека нивното решавање може да е болно, но мора да се решат и дека без помирување – нема соработка и нема иднина.
„Фокусот на земјите во регионот треба да е иднината и тоа треба да е духот на Западниот Балкан“ , порача Мишел.
Премиерот Димитар Ковачевски, кој исто така учествува на самитот, пред неговото почнување даде изјава во која рече дека очекува конструктивна дискусија за зголемување на регионална соработка и на инвестициите, за обезбедување на енергетска независност и за дополнителни финансиски средства за енергетско осамостојување и за зелена транзиција на енергетскиот сектор.
„Дополнително ќе биде потпишан договор за меѓусебно признавање на дипломите на фармацевтите, потоа на акушерките, на медицинските сестри кои што доаѓаат како дополнување на она што го потпишавме на минатиот самит, а тоа беше признавање на дипломите на лекарите и на другите дејности кои се регулираат согласно со европските директиви“, најави Ковачевски.
На самитот се очекува да биде усвоен нов финансиски план за земјите од Западен Балкан, а теми на работните сесии ќе бидат интеграцијата на Западен Балкан на единствениот пазар на ЕУ, зелената и дигиталната транзиција, добрососедските односи и билатералните прашања. Се очекува ситуацијата на северот на Косово да биде меѓу главните теми на разговор меѓу лидерите, но нема да се случи средба меѓу косовскиот премиер Курти и српската премиерка Брнабиќ.
Курти долго избегнуваше да биде дел од регионалните иницијативи и предизвика неколку конфликти, во Србија и околу, вклучувајќи ја и кавгата со албанскиот премиер Рама кого во една прилика одби да го сретне во Приштина. Ако се суди по говорот на телото, во Тирана Курти се трудеше да ја поправи сликата за себе, како и за неговите односи со албанскиот премиер кој ужива многу повеќе углед и поддршка во ЕУ, одејќи веднаш зад него за време на самитот. (С.Ј.)