Што се случи со богатството на олигарсите во Украина?

Војната на Русија против Украина создаде неочекувани жртви: олигарсите во земјата.Украина долго време се сметаше за една од најкорумпираните земји во светот и неколку десетици бизнисмени контролираа огромен дел од нејзиното богатство, како и ТВ станици, рудници, банки, продавници, фарми, недвижности и многу повеќе. Еден од нив, чоколадниот барон Петро Порошенко, дури  беше претседател од 2014 до 2019 година.

Но, целосната инвазија на Русија на Украина ги уништи нивните богатства. Огромната  фабрика за метали  во Мариупол во сопственост на Ринат Ахметов е претворена во урнатини, обработливото земјиште стои необработено и  затрупано со нагазни мини, фабриките не работат поради прекините на струјата, а извозот преку море е намален. Дури и пред војната, претседателот Володимир Зеленски промовираше закон за деолигархизација чија цел беше да го ограничи нивното политичко влијание.

Војната ги зајакна тие напори. На Зеленски веќе не му е потребна политичка и финансиска поддршка од олигарсите, а големото искуство во одбраната на земјата од руската агресија веројатно ќе ги направи Украинците помалку заинтересирани повторно да се наклонат на мега-богатите. Намалувањето на корупцијата и зајакнувањето на владеењето на правото е, исто така, услов за голем дел од помошта што се влева во Украина. Еве еден поглед на тоа како војната со Русија ги промени финансиските и политичките судбини на пет главни украински бизнисмени.

Ринат Ахметов

Најбогатиот човек во Украина, Ахметов плаќа висока цена за руската инвазија на Украина. Столбот на неговата деловна империја – металуршкиот конгломерат Метинвест – загуби две од своите главни фабрики во јужна Украина. Челичарниците Азовстал и Илич беа претворени во купишта урнатини од страна на руските сили за време на нападот врз Мариупол. Во јуни тој поднесе тужба против Русија до Европскиот суд за човекови права.

Од почетокот на војната, неговите други средства – вклучувајќи електрани, банки, фарми, рударски и преработувачки постројки – беа или оштетени или запленети од руските сили.

Компаниите на Ахметов обезбедуваат пари и ресурси за воените напори, обезбедувајќи повеќе од 100 милиони долари во панцири и шлемови, материјали за утврдувања, возила за војската, комплети за храна и лекови за цивили. Според портпаролот на Ахметов, тој се вратил во Украина ден пред руската инвазија.

„Почетокот на војната го дочека дома, во Киев. Оттогаш, тој не ја напушти Украина ниту еден ден“, рече портпаролот.

Според украинското издание на Форбс, богатството на Ахметов се намалило од речиси 14 милијарди долари во јануари на 4,3 милијарди долари во декември, но тој сепак е најбогатиот човек во Украина.

„Бидејќи интензивните воени дејствија и ракетните напади во Украина за жал продолжуваат на речиси дневна основа, во оваа фаза не е можна точна и целосна пресметка на загубите, а проценките може да бидат неточни и неубедливи“, рече портпаролот.

Во 2021 година, Зеленски го обвини Ахметов дека се обидел да изврши државен удар, обвинение што тој категорично го негираше. По инвазијата тој ги предаде своите лиценци за медиуми (со пофалба од Зеленски) и неговата целосна поддршка на воените напори му купува одредена лична поддршка.

Виктор Пинчук

Од почетокот на руската инвазија, Виктор Пинчук активно ги повика западните земји да ја зајакнат својата воена поддршка и критикуваше некои земји, како Германија, за одолговлекувањето. До крајот на септември, олигархот потрошил повеќе од 45 милиони долари за поддршка на армијата и цивилите на Украина, според неговата добротворна фондација.

Во првите недели од војната, кога руските трупи се приближуваа до Киев, болничарите беа стационирани во луксузната палата на Пинчук во предградијата на главниот град на Украина. Деловната империја на олигархот – изградена околу производителот на цевки и железнички тркала Интерпајп – претрпе помалку од бизнисите на другите олигарси.

„Финансиската состојба на холдинг-компанијата се влоши, но не може да се каже дека е катастрофа“, рече Александар Парашиј, раководител на истражување во украинската консултантска компанија Конкорд Капитал.

„Тие не беа погодени толку од непријателствата колку од зголемувањето на цените на енергијата и проблемите со логистиката“, објасни тој бидејќи војната ја намали способноста на Интерпајп да извезува по морски пат. Неговото богатство падна од 2,6 милијарди долари на 2 милијарди долари, според Форбс.

Петро Порошенко

Пред војната, Порошенко се бореше за својот политички живот, соочен со обвинувања за велепредавство и поттикнување тероризам. Според државниот обвинител, Порошенко  фаворизирал испораки на јаглен од областите под контрола на бунтовниците во регионот на Донбас наместо јаглен произведен во Јужна Африка. И покрај неговите тврдења за невиност, дел од неговиот имот беше запленет од страна на судот во Киев. Но, по инвазијата, ТВ станиците контролирани од Порошенко ги ублажија критиките кон Зеленски.

„На првиот ден од руската агресија, на 24 февруари, дојдов кај Зеленски и му реков: Веќе не сум опозициски лидер. И ти и јас сме војници. До нашата победа, нема да критикувам никого“, рече тој во интервју за Гласот на Америка.

Порошенко, кој ја фаворизираше националистичката политика кога беше претседател, исто така облече воена облека и организираше групи волонтери да помогнат во војната – иако канцеларијата на Зеленски го обвини за непотребен пи-ар.Компаниите на Порошенко потрошиле повеќе од 46 милиони долари за поддршка на вооружените сили, рече неговиот портпарол. Тој испорача оклопни возила купени во Италија и Британија, пикапи со погон на четири тркала, панцири, шлемови, гориво и многу повеќе. Форбс вели дека неговото богатство паднало од 1,6 милијарди долари на 700 милиони долари.

Канцеларијата за медиуми на Порошенко одби да коментира за загубата на неговиот бизнис и за загубите во личното богатство предизвикано од војната.Ихор Коломојски

Ихор Коломојски 

Коломојски се сметаше за клучен поддржувач на Зеленски – користејќи ги неговите моќни ТВ станици за да го промовира популарниот актер и комичар за време на претседателските избори во 2019 година. Сепак, блиските врски со новиот лидер не го спасија од проблеми.

Во јануари, американското Министерство за правда обвини дека Коломојски и негов соработник переле пари во САД, иако неговите адвокати отфрлаат какво било погрешно дело. Неговиот главен имот, Приватбанк, беше запленета од украинските власти пред седум години, откако регулаторите пронајдоа дупка од 5 милијарди долари во нејзините книги, по што Коломојски сè уште се бори за негово враќање.

„Коломојски има многу мали шанси да добие нешто по судски пат“, рече Парашиј од Конкорд Капитал.

Во јули, Зеленски, наводно, презел чекори за одземање на украинското државјанство на Коломојски бидејќи тој има и израелски и кипарски пасош. Коломојски се бори правно околу  одлуката. Во ноември, украинската влада се повика на законите за време на војната за да ја преземе контролата врз удели во водечката енергетска компанија во земјата, Укрнафта, делумно контролирана од Коломојски.

Виктор Медведчук

Виктор Медведчук, вреден 620 милиони долари пред војната, беше највлијателниот проруски олигарх во Украина. Рускиот претседател Владимир Путин наводно е кум на неговата ќерка. Неговата блискост со Кремљ сега му прави проблеми. Пред целосната инвазија на Русија, Медведчук беше уапсен и се соочуваше со истрага за можно велепредавство под обвинение за соработка со Русија за нелегално екстракција на гас во Црното Море, како и за снабдување со јаглен од териториите контролирани од бунтовниците во регионот на Донбас.

Медведчук избега од домашен притвор по инвазијата, но беше повторно фатен додека се обидуваше да ја напушти земјата преправен како воен доброволец. Во септември тој беше заменет со украински воени заробеници кои ги држеа Русите. Неговото моментално место на живеење е непознато. Хрватска, исто така, ја заплени неговата суперјахта „Royal Romance“, вредна 200 милиони долари, која ќе биде дадена на аукција во корист на Украина. (Политико)