„Се случи за неколку секунди“: Како ненадејниот пожар донесе ужас во Кран Монтана

Новата година го помина својот прв час и забавата во „Le Constellation“ беше во полн ек, со весели луѓе кои танцуваа на хип-хоп музика. Зората беше далеку, а тинејџерите и дваесетгодишниците не брзаа да го напуштат барот. Сепак, беше Нова година.

Надвор, темнината го обвиваше Кран Монтана, скијачки центар во Швајцарските Алпи со репутација за раскошен луксуз. „Le Constellation“, сепак, имаше малку претензии: пештерски простор со ТВ екрани на горниот кат за гледање спорт и подрум со слабо осветлување, гласна музика и подиум за танцување.

Привлече млада публика, вклучувајќи лица под 18 години, главно од Швајцарија и континентална Европа, а рано наутро во четврток стотици луѓе го преплавија местото за да ја дочекаат 2026 година. Многумина нема да доживеат да го видат изгрејсонцето.

Истражителите сè уште ја истражуваат причината за ужасот што започна во 1,30 часот.

Двајца сведоци рекоа дека еден шанкер носел членка на персоналот на рамењата која држела шише шампањско со огнени прскалки, или факел, во близина на дрвениот таван над барската зона. Непотврдена фотографија објавена на социјалните мрежи покажува бел пламен како излегува од големо 1,5 литарско шише шампањско. Други шпекулираат дека можеби се истурил јаглен за наргиле.

Без разлика на потеклото, пламените јазици почнаа да се шират по таванот на барот. Видео објавено на социјалните мрежи, исто така непотврдено, покажа луѓе, силуети од оган, како брзаат низ местото додека музиката продолжуваше да свири. Некои посетители користеа џемпери за да се обидат да го изгаснат пламенот, рече сведок.

Пожарот се претвори во она што швајцарските власти го нарекоа embrasement généralisé, термин за пожар што ослободува запаливи гасови што можат насилно да се запалат, предизвикувајќи она што пожарникарите што зборуваат англиски го нарекуваат flashover или backdraft.

„Le Constellation“ стана пекол.

„Целиот таван беше во пламен, а пожарот се прошири навистина брзо. Се случи за неколку секунди“, подоцна изјавија двајца преживеани, идентификувани како Ема и Албан, за француската мрежа БФМТВ.

Пожарот беше толку ненадеен што некои помислија дека е експлозија. Врисоци и плачења го исполнија подрумот додека луѓето се обидуваа да избегаат. Многумина се стрчаа кон врата што водеше кон тесни скали скали. Други скршија прозорци кои станаа црни и непроѕирни.

Аксел Клавие, 16-годишник од Париз, се чувствувал како да се задушува. Користејќи маса, тој истиснал плексиглас од куќиштето, што му овозможило да избега од „тоталниот хаос“, изјави тој за Асошиејтед прес.

Од улицата, луѓето брзале да помогнат. „Мислев дека мојот помал брат е внатре, па дојдов и се обидов да го скршам прозорецот за да им помогнам на луѓето да излезат“, изјави еден човек за Би-Би-Си. Видел луѓе „како горат од глава до пети, повеќе без облека“.

Некои сведоци ја споредиле сцената со хорор филм. Доминик Дубоа опиша ужасен спектакл додека пламените јазици го зафатиле местото на собирањето „Можеше да се види портокалово, портокалово, жолто, црвено“, изјави тој за Ројтерс.

Полицијата стигна на местото на настанот во 1,32 часот наутро, две минути по пријавите за чад.

Случајните минувачи и првите реагирачи работеа заедно за да ги извлечат луѓето од температури слични на рерна во студот надвор, рече Дубоа. „Еден од приоритетите беше да се затоплат сите… беа искористени завесите од ресторанот“.

Филијала на банката УБС се отвори за да понуди засолниште, рече тој. „Сите маси беа тргнати настрана и луѓето влегоа и беше топло таму, имаше и повеќе светлина, па тријажата беше таму долу“.

Во текот на целата ноќ, конвои од противпожарни возила, полициски возила и околу 40 амбулантни возила се упатија кон КранМонтана, живописна област со снежни врвови и борови шуми трансформирана во она што можеби е една од најлошите катастрофи во поновата историја на Швајцарија. Околу 10 хеликоптери се придружија на одговорот.

Како што се ширеше веста, родителите и другите роднини на оние што беа во барот се упатија кон местото на настанот.

„Имаше луѓе што врескаа, а потоа луѓе лежеа на земја, веројатно мртви“, изјави за Ројтерс Самуел Рап, 21, локален жител. „Имаа јакни на лицата“. Рап рече дека видел видеа на кои се гледаат млади луѓе како се газат едни со други за да избегаат. „Луѓето викаа: ‘Помогнете ми, ве молам помогнете ни’“.

Леа Зендер, 22, ја славела Нова година во бар во близина на „Le Constellation“. Зендер за Би-Би-Си изјави дека таа и нејзиното момче случајно отишле во друг бар и дека обично одат во „Le Constellation“. Не била изненадена од извештаите за прскалки што го запалиле таванот, велејќи дека прскалките на шишињата шампањско се нешто што барот го прави секоја Нова година. „Можевме да бидеме ние. Таванот е обложен со пена што можеше да се запали во секој момент“, рекла таа. Ги опишува вресоците што доаѓале од барот и како нејзиното момче им помагало на оние со сериозни изгореници. „Тие не можеа ниту да одат ниту да зборуваат“, рече таа.

Десетици повредени, многумина во сериозна состојба, брзо ги наполнија болниците во кантонот Вале. Повеќе од десетина беа однесени во универзитетската болница во Цирих, 240 километри северно. Болница во Лозана, која лекуваше 22 пациенти, рече дека возраста се движеше од 16 до 26 години. Се очекува болниците во соседните земји да лекуваат некои од жртвите.

Околу 40 лица загинаа, а 115 беа повредени, изјави на прес-конференција командантот на полицијата во кантонот Вале, Фредерик Гислер, додавајќи дека заедницата е опустошена. Не беа дадени детали за возраста или националноста на загинатите.

До 13 часот светло сонце осветли несоодветни сцени во центарот на Кран Монтана: лажни ирваси и божикни украси меѓу возилата за итни случаи, постери за новогодишни забави меѓу толпи тивки минувачи.

Претседателот на Швајцарија, Ги Пармелан, го посети местото на настанот, каде што форензичките екипи работеа зад бели паравани. Семејствата сè уште чекаа вести за најблиските, рече тој. „Некои сè уште не знаат дали нивните деца починале“.

Швајцарија ќе ги спушти знамињата на половина копје пет дена, рече Пармелан. „Она што требаше да биде момент на радост го претвори првиот ден од годината во Кран Монтана во ден на жалост што ја погоди целата земја и пошироко“. Многу од загинатите беа млади луѓе со „проекти, надежи и соништа“, рече тој.

Главната обвинителка на кантонот Вале, Беатрис Пилу, ги отфрли палежот или тероризмот како веројатни причини за пожарот. „Во ниту еден момент не станува збор за каков било вид напад“, им рече таа на новинарите. На прашањето за излезите за итни случаи во барот, таа рече дека е прерано да се извлечат заклучоци. Нема апсења и нема осомничени, рече таа.

Пилу денеска изјави дека пожарот изгледа започнал од „пенливи огнени прскалки поставени на шишиња шампањско кои биле преместени премногу блиску до таванот“.

Таа вели: „Сè нè наведува да веруваме дека пожарот бил започнат од пенливи свеќи или пенливи свеќи кои биле поставени на шишиња шампањ кои биле поставени премногу блиску до таванот. Оттука, пожарот започнал многу брзо… Постојат видеа кои се анализирани; има неколку луѓе кои биле интервјуирани и направени се извештаи“.

Таа додава дека се обезбедени списоци на оние кои биле присутни на новогодишната ноќ.

„Ќе постои можност да се разгледаат кривични постапки во врска со предизвикување пожар од небрежност, убиство од небрежност и штета на претпријатија од небрежност“, вели главната обвинителка на Вале, Беатрис Пилу.

Се работи на проценка дали лицата кои би можеле да се соочат со кривични постапки  сè уште се живи, додава таа.

„Ќе има опција да се разгледа дали… ако сè уште се живи, постои случај кое било лице да се соочи со кривични обвиненија“, вели таа.

Следните чекори на истрагата ќе се фокусираат на материјалите што се користат во барот, дозволите за работа, безбедносните мерки како што се противпожарни апарати и излези за итни случаи и бројот на присутни, вели таа.

„Следните чекори на истрагата ќе се фокусираат особено на работата што се извршува во барот, користените материјали, дозволите за работа, безбедносните мерки – под што мислам на апарати за гаснење пожари, излези за итни случаи и ресурсите за гаснење пожари… бројот на луѓе на локацијата и бројот на луѓе што барот може да ги прими“, додава таа.

Додека мракот паѓаше над Кран Монтана во четврток вечерта, замаглувајќи го погледот кон планината Матерхорн, шок и неверица се надвиснаа над градот.

„Le Constellation“ беше институција, бар кој главно им служеше на локалните жители, а не на туристите. За разлика од многу други барови и клубови, честопати немаше плаќање за влезница и затоа привлекуваше млади луѓе.

Десетици локални тинејџери, некои во солзи, се собраа покрај полицискиот кордон и положија цвеќе. Импровизираното бдение ја привлече Милица Лазиќ, која рече дека не слушнала никакви вести за пријателка која работела во барот.

Туристите продолжија да купуваат, да скијаат и да јадат во рестораните. „Не мислам дека тоа значи оти не им е гајле, но не познаваат никого што е дел од пеколниот настан“, рече Ернесто Перила, 56, сопственик на кафуле. „Животот продолжува, светот продолжува. Не мислам лошо за никого поради тоа“.

Во студениот воздух, форензичките тимови, затскриени со екраните, ја продолжија својата работа.