Руската приватна армија „Вагнер“ престана да  глуми дека „не постои“

Приватни воени сили  (ПВС) „Вагнер“ – ве чекаме!“ Овој натпис се вчитува кога се обидувате да влезете во холандски регистрираната страница, која го запознава светот (на руски и англиски) со најпознатата руска приватна армија.

„Сакате да го запишете вашето име во историјата на борбената слава, но не сакате да се борите со бирократијата и проверките? Тогаш има добри вести за вас – на нашиот оркестар му требаат музичари во Украина! Придружете се да го ослободиме цел Донбас!“

Има и промотивно видео со необичен повик за овој крвав бизнис: WAGNER GROUP WORK AND TRAVEL, со емотикони. Самиот клип ги истакнува предностите на работата – од посета на знаменитости и учење јазици до патување со пријателите и активна рекреација. Наведени се контакти по телефон, е-пошта и канал на „Телеграма“ чиј опис е „Заштита на предмети“.

Веб-страницата од неодамна официјално престана да постои: кога ја пишувате адресата, таа не може да се открие (ниту за Wayback Machine, која чува неколку архивирани копии од неа) по интервенција на хостинг компанијата со седиште во Литванија. Дури и самото појавување на отворен канал за регрутирање платеници од руската приватна воена компанија „Вагнер“ отвора прашања.

Но, и покрај тоа, „Вагнер“ станува се повидлив: Компанијата која не постои според руските закони, нема регистрација, нема канцеларии и формални контакти за комуникација, се погласно се рекламира од руските медиуми и презема сè повеќе задачи во конфликтот. Денес „Вагнер“ не е само цел на украинската армија: за нападите против неа раскажуваат руски воени дописници, од кои некои објавуваат фотографии од нивните средби со борците.Како дојде до овде? Што се знае за нејзината работа во Украина? Зошто Русија реши да ја покаже на светот откако толку долго  негираше, а од гледна точка на рускиот закон, нејзината активност (теоретски) останува нелегална?

Активна на три континенти

Сега веќе постоечката приватна воена компанија и претходно извршуваше задачи што би биле деликатен потфат за руската војска. Мисиите во Сирија, Либија, Судан и на други места вклучуваат луѓе со борбено искуство од чеченските војни, во Грузија и особено во Украина. Вагнерите беа тие што  ја заземаа територија во Сирија кога Русија интервенираше на страната на режимот на Башар ал Асад и го свртеа текот на војната, повторно заземајќи голем дел од земјатаи од Исламската држава и од бунтовниците . Во „Новаја газета“ пред неколку години се појави истрага за поврзаноста на нејзиниот водач и сопственик Евгениј Пригожин со компанијата „Европолис“ која „чува“ нафта и други наоѓалишта. Во земји како Судан, Вагнер е обвинет за експлоатација на златни ресурси.

За независните руски медиуми, одлуката минатата година на Марат Габидулин, кој работеше за „Вагнер“, да напише книга за неговите искуства и да излезе со  име – па дури и да зборува за познатиот прекар на „готвачот“ на Путин, Евгениј Пригожин, беше вистински настан. Сепак, книгата беше стопирана: Габидулин се откажа од неа и сега е во Франција, каде што бара азил и е противник на војната во Украина.

Ништо од ова не значи дека „Вагнер“ нема никаква врска со руската држава. „Таа отсекогаш била дел или од воено разузнавање или од силите за специјални операции“, изјави рускиот воен експерт Павел Лужин за Ал Џезира. „Таа никогаш не било приватна или во која било смисла автономна.“

Поради руската политика на негирање на присуството на руските сили во конфликтите од Крим (пред анексијата) и Источна Украина, во Сирија се појави неологизмот „ихтамнет“ ( „нив ги нема“), со кој  критичарите на Кремљ во публикациите на руски јазик ги доведуваа во прашање тврдењата на Путин. Во ваквите коментари на јавниот простор, „ихтамнет“ се користеше сепак и за руските воени сили.

Војната сврте сè наопаку

На крајот на март, британското разузнавање посочи дека околу 1.000  борци на оваа приватна армија  биле испратени во Украина. Според платеничките приказни раскажани анонимно, работата во оваа армија изгледа привлечна за човек кој  е подготвен да го направи тоа, со плата многукратно поголема од онаа на вооружените сили.

Во овој момент, како што истакнува истрагата на веб-порталот Медуза со седиште во Рига, „Вагнер“ е само најпознатиот пример за  приватни воени сили. Токму со приказната на платеник од друга приватна армија , „Редут“, започнува споменатата истрага на „Медуза“. Опишувајќи го својот пат низ Донбас уште во ноќта на 23 февруари, пред официјалниот почеток на руската инвазија, платеникот за својата извидничка мисија во регионот Луганск рече: „Ние само заминавме – и така почна! Првиот пробив беше целосно подготвен од нас. Грубо кажано, ја започнавме војната“.

Нов пубицитет

Веќе во мај, „Вагнер“ стана официјален дел од медиумскиот  наратив во земјата која е де факто под воена цензура: Ништо за „специјалната операција“ нема да се појави во вестите ако не одговара на руската државна позиција. Ова првпат се случи кога, во прилог на Канал 1, дописникот изјави дека армијата има свој „оркестар“ во Украина. Овој коден збор често го користат поддржувачите на „Вагнер“ за да посочат на „композиторот“ чие име всушност го носи бендот. Подоцна борците на приватната воена компанија „Вагнер“ му кажаа на воениот дописник на „Комсомолскаја правда“ како се борат во Донбас“. Таму „Вагнер“ е дефиниран како „легендарна борбена група“. На онлајн верзијата на Медуза ѝ недостига насловот од првата страница, но и внатре се зборува за „Вагнер“. Се чини дека авторот на „ексклузивниот“ материјал го интересира „како Вагнер во Донбас упадна во нацистичка набљудувачка станица. во Улегорска ТЕ“ во Доњецката област. Авторот Александар Котс дури го прераскажува она што е познато за активностите на „Вагнер“ во странство за да им го претстави на руските читатели, дека зад кратенката LDNR се кријат сепаратистичките републики Доњецк и Луганск.

„Вагнер“, како што е прифатено да се нарекуваат овие професионални војници, одамна стана руски бренд познат низ целиот свет.  Термоцентралата Углегорск е уште една точка што „вагнерците“ можат да ја додадат во својот имот. Впечатливо е окарактеризирањето на „Вагнер“ како „професионални војници“, иако постојат спорови и сомнежи за нивниот степен на подготовка. Познато е дека малцинство од нив  – според некои проценки една четвртина или помалку – всушност има професионално воено искуство, па дури и пред руската инвазија.

„Не постои „Вагнер“ и никогаш не постоел, тоа е само легенда. Има само Робин Худс кој ги брани сиромашните, угнетени од богатите“, добил „Гардијан“ одговор на е-поштата испратена на адресата наведена на страницата. Сепак, барани  од „Гардијан“, конкретните градски контакти одговараат на практични прашања ако треба да се регрутираат луѓе: тие ги испраќаат потребните документи за оние што сакаат да се регистрираат – во двата случаи со услов кандидатот да не е од земја на НАТО или Украина. 

Но, зошто е неопходен овој нов имиџ на „Вагнер“? Русија најверојатно ја заостри контролата врз групата и споменатото преземање на мрежите за регрутирање платеници. Овој процес, заедно со забрзаното регрутирање, може да влијае на стандардите на приватната воена компанија и на квалитетот на нивната работа.Во објава на веб-страницата War on the Rocks, Мајкл Кофман и Роб Ли, водечки експерти за руската војска, објаснуваат дека е фер да се праша дали некои единици на „Вагнер“ се поелитни и поспособни од оние во редовните вооружени сили.

Во анализите објавени на интернет на руски јазик, се појавува друга верзија: официјализирањето на „Вагнер“ ја промовира конкуренцијата меѓу платеници и војници. Според ова толкување, потврда за таквата конфронтација ќе има во текот на битката за украинскиот југ, која веројатно веќе е во тек и во која се очекува да се приклучат и борците на групата. Цитираниот експерт Павел Лужин, заедно со можноста за користење во конфликтите на луѓе кои би биле ризични во Русија, ја истакнува можноста за прераспределба на рамнотежата на силите за да се балансира моќта на официјалната армија.

„Имаме работа со фрагментација на воената моќ што е типична за авторитарните режими. „Вагнерите“ не се ниту елитни сили, ниту добро обучени командоси, тие се само уште еден вид топовско месо за да се балансира против каква било политичка закана од генералите. Кремљ едноставно не им верува на вооружените сили“, вели Павел Лужин, воен аналитичар.

За Ал Џезира Габидулин посочува дека платениците немаат официјален статус, ниту права и гаранции како војската иако се дел од операција што се нарекува специјална. Платата е висока, но следува по завршувањето на мисијата. Смртта на борците не значи зголемување на средствата за погреби, како што руската редакција на Би-би-си пролетта забележа. Погодноста недвосмислено се почувствува во војната во Сирија: операцијата во регионот на Курдите поддржани од САД, во која можеби загинаа стотици „вагнерци“, не доведе до зголемување на руските воени загуби, бидејќи овие луѓе едноставно  „не суштествуваат“.

Во тоа време, според „Медуза“, Пригожин, познат како готвач на Путин поради договорите за угостителство со државните институции (и врските со Кремљ), бил во конфликт со најтесниот круг на рускиот претседател. Истовремено „Редаут“ е под целосна контрола на руската држава, но страда од неискуство на борците и од грешки на командата, а и недостасуваат и воени специјалисти. Така се случи „Вагнер“ сè уште да гази на картата на Украина. На  крајот на пролетта и почетокот на летото, улогата на „Вагнер“ веќе изгледаше значајна: руските и украинските медиуми пишуваа дека платениците одиграле клучна улога во заземањето на градовите Попасна (во мај) и Лисичанск (во јуни ) во регионот Луганск, иако не без загуби во нивните редови. Имено, уништено е седиштето на„Вагнер“ во Попасна.

Платениците се покажаа како голема ударна сила и ги надополнуваа поделбите на воздухопловните трупи во најтешките делови на фронтот. По „ослободувањето“ на Попасна, на веб-страницата на групата се појави и пораката цитирана на почетокот на овој текст, според која ќе следи целосно „ослободување“ на Донбас. Извори на „Медуза“ изјавија  дека во „оркестарот“ имало многу луѓе со украинско потекло – од Попасна, Лисичанск, Славјанск – вклучени во успешните операции за расчистување на сметките од 2014-2015 година, кога Киев војуваше со сепаратистите во Донбас, поддржани и вооружени од Москва.

 Ова – но и други – приватни армии беа најпосакуваното средство за Русија во ситуации со висок ризик кога требаше да се избегнат официјални (армиски) жртви. Зошто полесно е да се каже дека умреле луѓе кои не ги застапувале интересите на руската држава и да се принудат нивните роднини да молчат. Меѓутоа, во ниту една од овие ситуации – во Украина, Сирија или Африка – и Русија не беше главниот воин во формална војна.

Истрашувањата покажаа исто така дека Пригожин лично ги притискал затворениците во барем една колонија да заминат во Украина. Шансата да се влезе во војна според него била „само еднаш во 80 години“. Питоа, тој го посетил Донбас најмалку двапати: еднаш во Луганск во април (или март, според истрагата на Медуза) и еднаш, според украинските медиуми, во седиштето кај Попасна, кое неделава го уништи Украина. Извори на „Медуза“ зборуваат за големи загуби на „Вагнер“ во регионот Попасна.

Колку вреди човечкиот живот во „Вагнер“ говори и  дебатата меѓу херојот на Русија, Андреј Богатов  ( ова звање му е доделено и на Пригожин во јуни) и поранешниот лидер на „ДНР“, сега критичен кон војната во Украина, Игор Гиркин (наречен Стрелков), кој го спореди „Вагнер“  со СС дивизија во нацистичка Германија.

„Вистинскиот „Вагнер“ не брои загуби, туку се грижи за своите, без разлика дали се бивши војници или затвореници. Ова се правилата, таков е моралот на „Вагнер“, а Гиркин подобро да коментира надвор со митралез , отколку од стан во Москва“, му одговори Богатов на Гиркин.

Платениците, всушност, лесно можат да ги пополнат празнините. Русија официјално не е во војна, а мобилизацијата сè уште не е претпочитана алатка за справување со проблемот додека таа останува во режим на „специјална операција“ против Украина. Од друга страна, според Медуза, регрутирањето во приватните армии е како „скриена мобилизација“. Но, како што покажаа извештаите во сириските публикации уште во март, и како што посочува затворената веб-страница, регрутирањето борци за овие сили оди подалеку од Русија и продолжува во Сирија и поранешните советски републики и – во теорија – би можело да биде глобално.