Русија ја внесува нафтата во ЕУ преку Бугарија, но не за долго

Софија — Можноста на Русија да ја продава сурова нафта стана многу  потешка откако беше договорена забрана да го транспортира своето црно злато со бродови до ЕУ и откако стапи на сила ограничувањето на ЕУ за цената на извозот на руската нафта од 60 долари за барел. Податоците сугерираат дека овие мерки имаат влијание. Извозот на руска нафта падна на најниско ниво во последните две години, а цената на руската сурова нафта се лизна на нивоа што не се забележани од почетокот на нејзиниот целосен напад врз Украина на 24 февруари минатата година.

Но, додека речиси цела ЕУ ги намалува своите испораки на руска нафта, Бугарија, исто така членка на НАТО, се чини дека го намалува овој тренд. На крајот на 2022 година, Бугарија стана трет по големина купувач на руска нафта во светот.

Бугарија не им пркоси на санкциите. Софија си обезбеди од Брисел ослободување, дозволувајќи и да ја преземе пратката на руска нафта испорачана по море. Мерката имаше широка поддршка низ политичкиот спектар во Бугарија, при што Кирил Петков, поранешен премиер на една од најпрозападните бугарски влади досега, лобираше за неа.

Руската рафинерија

Целата руска сурова нафта испорачана во Бугарија завршува во рафинеријата Нефточим Бургас, за која се вели дека е најголемиот таков капацитет на Балканот. Рафинеријата е во сопственост на Лукоил, вториот по големина руски производител на нафта. Бугарија е во голема мера зависна од Нефтохим Бургас, при што се вели дека секој автомобил и камион во земјата се напојува од нејзиниот гас и дизел.

Парите од продажбата на фосилни горива недвосмислено се главен придонесувач за рускиот државен буџет. Од 2006 година, повеќе од 60 отсто од приходите на федералниот буџет на Русија потекнуваат од продажба на нафта и природен гас, а уделот од нафтата е пет пати поголем од гасот.Но, најновите податоци покажуваат дека западните санкции почнуваат да загризуваат. Извозот на руска сурова нафта oпадна во декември 2022 година, според бројките на S&P Global Commodity Insights.

Количеството руска сурова нафта што се товари на пристаништата во земјата на крајот на 2022 година во просек изнесуваше 2,65 милиони барели дневно, што е помалку за околу 14 отсто во однос на претходниот месец, ноември.

„Главните купувачи се Кина и Индија со повеќе од половина, а во декември трет по големина купувач на руска нафта во светот беше Бугарија“, рече Костанца Рангелова, експерт за енергија во Софија.

Зголемувањето на бугарската набавка на нафта се должи на ослободувањето што го доби во јуни 2022 година од Европската комисија, овозможувајќи и да продолжи да увезува сурова нафта и нафтени деривати од Русија по морски пат до крајот на 2024 година и покрај забраната ширум ЕУ што е во сила од декември минатата година. Според друго специјално ослободување, комисијата и дозволи на Бугарија да извезува во Украина дизел производи рафинирани локално од увезената руска сурова нафта.

„Во мај 2022 година е забележан значителен пораст на овој увоз во однос на типичните нивоа од претходните месеци и оттогаш тие се задржаа на овие покачени нивоа до најновите достапни податоци од декември“, рече Рангелова. Податоците објавени од S&P Global покажуваат дека во декември лани Бугарија увезувала околу 150.000 барели руска нафта дневно.

„Капацитетот на рафинеријата во Бургас е 140.000 барели дневно и може да работи и до 10 отсто над овој капацитет. Податоците за декември од 150.000 барели дневно се совпаѓаат со 100 отсто преработка на руската нафта“, рече Рангелова.

Од почетокот на минатата година, Лукоил преработи повеќе од 7 милиони тони сурова нафта во рафинеријата во Бургас. Ова е речиси двојно повеќе отколку во 2021 година, кога беа преработени околу 4,2 милиони тони.

Тешки времиња за Лукоил

Овој статус кво, сепак, можеби нема да трае вечно, при што Лукоил ќе биде под зголемен притисок на глобално ниво — и во Бугарија.Рускиот нафтен гигант повторно го пресметува својот бизнис низ Европа. На 9 јануари компанијата објави дека постигнала договор за продажба на рафинеријата за нафта ИСАБ во Сицилија. Тоа дојде неколку дена откако објави дека може да ги продаде своите бизниси во Романија и Молдавија, вклучително и бензински пумпи, рафинерија во Плоешти, Романија — каде што исто така поседува и фарма на ветер — заедно со складишта за нафта во двете земји.

Во Бугарија, политичарите внимателно гледаат дали Лукоил може да плати. Како дел од ослободувањето на ЕУ, руската компанија вети дека ќе плати локални даноци од приходите генерирани во Бугарија. Тоа е нешто што Лукоил не го прави со години, а официјалните лица долго се сомневаа дека компанијата ги лажира книгите.Најмалку од 2006 година, компанијата редовно известува за годишни финансиски загуби со неколку исклучоци. Во 2020 година, таа загуба беше неверојатни 500 милиони лева (292 милиони долари). Без декларирана добивка не значи дека нема даноци на доход уплатени во државната каса на Бугарија.

Создавањето приходи наскоро ќе биде уште потешко за Лукоил. Според исклучокот од ЕУ, рафинеријата Нефточим Бургас не може да извезува горива или нафтени производи од 5 февруари — со исклучок на испораките во Украина. На рафинеријата и е дозволено да извезува нуспроизводи кои не можат безбедно да се складираат во Бугарија и може да претставуваат опасност за животната средина.Дозволено е само да го продава дизелот во Бугарија или да го испорача во Украина. Нефточим Бургас посочи дека забраната може да биде смртна казна за нејзиниот бизнис.

На 13 јануари, бугарските пратеници одлучија дека државата сега може да ја преземе контролата врз рафинеријата, на гласање насочено кон заштита на критичната инфраструктура и обезбедување на снабдување со гориво за  земјата.Експертот за енергетика Рангелова, сепак, сугерираше дека компанијата може да бара начини да ја прескокне новата забрана на ЕУ.

„Многу е лесно да се игра со тоа како точно да се означи горивото што се извезува, а со покреативно мешање на производите, навистина нема да има никаква промена“, вели бугарскиот аналитичар.

Се поставува и прашањето дали Лукоил останува лојален на Кремљ.Истрагата на германскиот дневен весник WELT објавена на 18 јануари покажа дека Бугарија, со Петков на чело на владата, и пружила на Украина клучна поддршка во раните денови на руската инвазија, вклучително и пратки со дизел од рафинеријата во Бургас.

„Бугарија стана еден од најголемите извозници на дизел во Украина и на моменти покриваше 40 отсто од потребите на Украина“, изјави поранешниот министер за финансии Асен Василев за WELT.

Денес, со присисокот на санкциите и намалувањето на неговиот пазар, Лукоилможеби нема да биде во толку добротворно расположение. (РФЕ)