Раст од 1,8 отсто, инфлацијата 9,1 отсто: Светска банка бара фискална консолидација и структурни реформи

Економскиот раст во Македонија годинава ќе изнесува 1,8 отсто, а инфлацијата ќе се одржи на високи 9,1 отсто, прогнозира Светска банка во најновиот регионален Економски извештај за Европа и Централна Азија, објавен денеска. 

Како што посочува Светска банка во делот посветен за нашата земја, економскиот раст забавува бидејќи инфлациските притисоци остануваат постојани, а јавните финансии се оптоварени во услови на монетарно заострување и зголемени трошоци за задолжување.

„Треба да се стави приоритет на фискалната консолидација со оглед на новите обврски на потрошувачката за автопатиштата и за платите во јавниот сектор. Поттикнувањето на растот бара структурни реформи кои се одложени среде собранискиот ќор-сокак. Изгледите за прогнозите на хоризонтот се позитивни, но преовладуваат негативните ризици“, посочуваат од Светска банка.

Клучни услови и предизвици

И покрај застоите што произлегуваат од енергетската криза и руската инвазија на Украина, растот на почетокот на 2023 година се покажа како поотпорен од очекуваното. По надминување на две деценискиот врв во 2022 година, инфлацијата падна на едноцифрена бројка во јуни 2023 година, но базичната инфлација остана висока, се вели во делот на извештајот за Македонија.

Од Светска банка додаваат дека намалувањето на сиромаштијата продолжи во 2023 година, иако со побавно темпо, при што стапката на сиромаштија се предвидува да падне за помалку од 1 процентен поен со оглед на несразмерната ерозија на реалните приходи на релативно полошата состојба и анемичниот пазар на труд.

„Имено, стапката на вработеност (15+) остана на нешто повеќе од 47 проценти во текот на 2021-22 година, а намалувањето на стапката на невработеност од 15,4 проценти во 2021 година на 14,4 проценти во 2022 година дојде заради зголемувањето на неактивноста на повозрасната старосна група, а не поради преоѓање во работен однос“, посочува Светска банка.

Фискалната политика и понатаму е предизвик

Дополнителниот фискален трошок за зголемување на платите во јавниот сектор за кој се преговараше во јули 2023 година се проценува на околу 0,7-0,8 отсто од годишниот БДП, се вели во извештајот. Понатаму, трошоците за изградба за автопат до Албанија во вредност од 10 отсто на БДП ќе треба да се апсорбираат во буџетот, што ја зголемува потребата за фискална консолидација.

„Иако јавниот долг благо се намали, се предвидува тој да расте на среден рок, додека заостанатите расходи остануваат постојано над 3 отсто од БДП“, се вели во извештајот.

Во однос на монетарното затегнување, се наведува дека продолжи да се соочува со растечките инфлациски очекувања, со постигната основна каматна стапка во август 2023 година од 6,15 проценти. Кредитниот раст во голема мера забави поради намаленото задолжување на фирмите со заострување на финансиските услови.

„Кризите што се преклопуваат оставија лузни врз потенцијалот за раст и дополнително ја забави конвергенцијата со ЕУ. Зголемување на продуктивноста, унапредување на вклученоста и подобрување на фискалната и еколошката одржливост се критични за долгорочен стабилен раст во контекстот на изразена и широко распространета неизвесност“, се наведува во извештајот во поглавјето за македонија, при што се нагласува и потребата од обнова на отпорноста на шокови од климатските промени и декарбонизација.

Последните случувања

Од Светска банка посочуваат дека производството се зголеми за 1,6 отсто во вториот квартал 2023 година, како резултат на забавување на потрошувачката и извозот. Растот беше поттикнат од услугите и индустријата кои забавуваат поради помала надворешна побарувачка, додека земјоделството и градежништвото останаа во негативната зона.

Податоците за пазарот на трудот за вториот квартал 2023 година, поради отсуство на споредливост поради пописот и методолошки промени со претходните години, откриваат стапка на невработеност од 13,1 отсто, при што стапката на невработеност кај младите се намали на 25,6 отсто. Стапката на учество на работната сила (на возраст 15+) беше на најниско ниво од 52,4 проценти (за жени на 42,5 проценти), додека стапката на вработеност остана стагнантна на 45,5 проценти, се вели во извештајот.

Светска банка додава дека растот на платите ја надмина инфлацијата од април 2023 година по корекција на минималната плата.

„Платите дополнително ќе се зголемуваат бидејќи Владата потпиша нов колективен договор за јавниот сектор кој вклучува зголемување на платите за 10 проценти од септември 2023 година и ревизија на методологијата за утврдување на платите од 2024 година поврзување на платата во јавниот сектор со национална бруто-плата; бонус за годишен одмор од 30 проценти од просечната нето плата; како и бонуси за лојалност“, се вели во извештајот.

Фискалниот дефицит (со ЈП за државни патишта) најверојатно ќе остане на ниво од 4,8 отсто од БДП за 2023 година по техничката прераспределба на буџетот за да се приспособи на новите обврски за трошење. Дефицитот на централната власт достигна 2,7 отсто од БДП до јуни, а растот на приходите забави, додека расходите се зголемија предводени од инвестициите и социјалните трошоци.

Јавниот долг во однос на БДП изнесуваше 59,1 отсто од БДП во јуни 2023 година и се очекува да порасне до 2025 година, се вели во извештајот.

Во однос на банкарскиот сектор се вели дека стабилноста беше зачувана со зголемување на адекватноста на капиталот на 18 проценти во првиот квартал 2023 година и покрај падот на стапката на ликвидност на 19,1 отсто.

Во исто време, стапката на НПЛ (нефункционалните кредити) се намали до 2,8 проценти.

Вкупната инфлација падна на 8,4 отсто во јули 2023 година, но базичната инфлација останува стабилна на над 8 проценти, се нагласува во извештајот.

Девизниот курс остана стабилен, а девизните резерви закрепнаа по загубите главно на почетокот на војната во Украина, и изнесуваа на повеќе од 4 месеци увоз во јуни 2023 година.

Изгледи

Среднорочните изгледи се позитивни, но ризиците се навалени на надолна страна, посочуваат од Светска банка.

„Растот во 2023 година се очекува скромно да се зголеми до 1,8 отсто, како одраз на забавување на надворешната побарувачка и постојана криза на трошоците за живот, делумно неутрализирани од влијанието на изградба на автопат. Растот се очекува умерено да се забрза на среден рок предводено од порастот на јавните инвестиции, обновената потрошувачка и извозот, пред да забави кон трендот на потенцијалниот раст потоа. Се предвидува дека годишната инфлација ќе остане покачена на 9,1 отсто во 2023 година и ќе се намали на долгорочниот просек од 2 проценти во 2025“, се вели во извештајот.

Од Светска банка велат дека основното сценарио е изградено врз претпоставката дека влијанието на кризата стивнува во текот на прогнозираниот период .

„Додека основните ризици остануваат во голема мера накривени на надолна страна и ги одразуваат изгледите кај главните трговски партнери на земјата, продолжувањето на пристапните преговори со ЕУ може да ги забрза критичните реформи и да го отклучат растот. Сепак, зголемената политичка неизвесност и продолжен парламентарен ќор-сокак поради недостаток на консензус за уставни измени и претстојните избори може да ја одложат имплементацијата на реформите“, се посочува во извештајот.

Конечно, отстапувањата во политиката може да ризикуваат фискална одржливост и опстојување на инфлацијата и за возврат да бараат дополнително монетарно затегнување што може дополнително да ги ограничи опциите за финансирање и да ја забави економската активност понатаму, предупредува Светска банка.

Економската активност во Европа и Централна Азија се подобрува, но растот заостанува на нивоата пред пандемијата

Економскиот раст за новите пазари и економиите во развој (EMDE) од регионот на Европа и Централна Азија е ревидиран до 2,4% за 2023 година, се вели во економското ажурирање на Светска банка за регионот, објавено денес.

Зголемувањето на растот ги одразува подобрените прогнози за Украина погодена од војна и за Централна Азија, како и отпорноста на потрошувачите во Турција и подобар од очекуваниот раст во Русија поради порастот на владините трошоци за војската и социјалните трансфери. Со исклучок на Русија и Украина, се очекува регионалното производство да порасне за 3% во 2023 година. Сепак, растот останува слаб во однос на долгорочните просеци пред пандемијата. Севкупно, растот во половина од земјите од Европа и Централна Азија се очекува да биде побавен или малку променет во 2023 година отколку во 2022 година.

Во текот на 2024-2025 година, се очекува раст од 2,6% годишно, во услови на слаба експанзија во Европската унија (ЕУ) – најголемиот трговски партнер на регионот – висока инфлација, построги финансиски услови и прелевање од руската инвазија на Украина.

„Преклопувачките шокови од руската инвазија на Украина, кризата со трошоците за живот и климатските ризици создаваат огромни предизвици во Европа и Централна Азија“, рече Антонела Басани, потпретседател на Светска банка за регионот на Европа и Централна Азија. „Ќе биде неопходен нов пристап за земјите да го оживеат растот на продуктивноста, да постигнат подобри економски и социјални резултати, да ја подобрат отпорноста и да ги забрзаат напорите за декарбонизација на економијата“.

Надолните ризици ги заматуваат изгледите за EMDE во Европа и Централна Азија. Високата инфлација може да продолжи во услови на зголемена нестабилност на светските пазари на суровини и пораст на цените на енергијата. Глобалните финансиски пазари може да станат понестабилни и порестриктивни поради заострувањето на условите за финансирање. Глобалниот раст за 2020-2024 година е послаб од кој било петгодишен период од 1990 година и може дополнително да ослабне.

„Фискалните дефицити се генерално непроменети оваа година и покрај претходните планови на владите да спроведат фискална консолидација по големите зголемувања на трошоците во последните неколку години поради КОВИД и кризата на трошоците за живот“, рече Иваило Изворски, главен економист на Светска банка за Регионот на Европа и Централна Азија.

„Зголемените трошоци за стареење на населението, повисоките камати, потребните инвестиции за ублажување и адаптација на климата и управување со други кризи кои се преклопуваат ќе го задржат притисокот врз владините буџети“.

Економијата на Украина најверојатно ќе порасне за 3,5% оваа година по намалувањето од 29,1% во 2022 година, годината кога Русија ја нападна земјата, благодарение на постабилното снабдување со електрична енергија, зголемените владини трошоци, тековната поддршка од донатори, подобрата жетва и пренасочувањето на дел од извозот преку западните граници на земјата.

Турција треба да порасне за 4,2% оваа година, како одраз на намалената несигурност во политиката и отпорната побарувачка на потрошувачите. Сепак, растот веројатно ќе забави до просечни 3,5% во 2024 и 2025 година, бидејќи домашната побарувачка се олади во услови на зголемување на каматните стапки и постепена фискална консолидација. Во Русија, зголемената државна потрошувачка и еластичната потрошувачка веројатно ќе резултираат со раст од 1,6% во 2023 година, слабеење на 1,3% во 2024 година и 0,9% во 2025 година поради ограничувањата на капацитетот и забавувањето на побарувачката на потрошувачите.

Во Централна Азија, растот се очекува да зајакне на 4,8% оваа година и се очекува да биде просечен од 4,7% за 2024 и 2025 година, под претпоставка дека инфлацијата ќе биде умерена.

Спротивно на тоа, се предвидува дека растот на Западен Балкан ќе забави до 2,5% оваа година, со проектиран пораст до 3,3% за 2024 и 2025 година, како одраз на ублажување на инфлациските притисоци, постепено закрепнување на извозот и зголемување на јавната потрошувачка за донаторите. поддржани инфраструктурни проекти. Во 2023 година, потрошувачката остана отпорна во Албанија, Косово и Црна Гора, поттикната од закрепнувањето на туризмот, но ослабена во Босна и Херцеговина, Северна Македонија и Србија поради послабата извозна побарувачка од ЕУ.

Посилната трговија и поголемите приливи на пари и луѓе продолжија да ја поддржуваат економската активност во некои економии, особено во Централна Азија и Јужен Кавказ. Ерменија, Грузија и Таџикистан остануваат водечките позиции на раст во регионот втора година по ред.