Никогаш отпишан

Кога тајно, за прв пат, ѕирнав низ прозорецот на тогашниот Современ театар (денес Белградски драмски театар), останав без здив кога ги видов актерите во шминка и костими, и видов друг свет. Подоцна, одев да гледам претстава. Се сеќавам, кога се враќав дома по претставата „Плачи, земјо мила“, беше околу единаесет часот навечер, мојата класна наставничка ме пречека и ме искара што сум излегол толку доцна. Следниот ден, ме прекори пред целиот клас, а јас не сакав или не се осмелив, не знам ни самиот, да кажам дека сум бил во театарот.

Ова го запиша во своите мемоари Драган Николиќ (1943–2016), симбол на белградскиот шарм, една од најомилените ѕвезди на театарот и филмот во овие краишта. По повод десетгодишнината од неговата смрт, во горното фоаје на Ателје 212 беше организирана изложба насловена како „Достоинството е мерка за нештата“. Изложбата на фотографии од архивата на Ателје 212 ја отвори неговиот колега Светозар Цветковиќ.

Во своите размислувања за своето детство, Драган Николиќ нагласи колку е особено важен духот на времето:

– Не беше важно дали некој е сиромашен, богат… а да не зборуваме за нацијата и бојата на кожата. Добро се сложувавме со Ромите, тие живееја во таа област. Важно е кој си, каква личност си… И нашите татковци нè учеа на тоа, почнувајќи од фактот дека кога ќе поздравиш некого, треба цврсто да се ракуваш и да го гледаш во очи, и така натаму…

Актерството, на пример, рече тој, е токму тоа во едно од неговите дела: привлекување внимание кон себе. Некои можеби го нарекуваат нарцизам, но не: во театарот, во бар или било каде, мора да го правиш тоа, да дадеш сè од себе за да го привлечеш вниманието на другите, тоа е суштината на таа игра.

Драган Николиќ ја посетувал Четиринаесеттата белградска гимназија, дипломирал на Академијата за драмски уметности во Белград и одиграл над 190 улоги на големите и малите екрани. Ателје 212 му бил домашен театар, а играл и на сцените на театарот Звездара, Југословенскиот драмски театар, Белградскиот драмски театар, Културниот центар Тиват…

– Го положив првиот дел од приемниот испит, а потоа оние од нас што влегоа во потесен избор работеа со професори и асистенти. Поминавме една недела на Академијата подготвувајќи се за конечниот избор. Во еден момент, Огњенка Милиќевиќ ме праша дали можам да пеам, и секако реков да. Мислам, бидејќи бев во потесен избор, решив: што и да ме прашаат, ќе им кажам дека знам. Знам сè, можам сè. Нема ништо што не знам, ништо што не можам да направам… И сега ме чекаат да пеам, и скокам на маса и таму, како да свирам имагинарна гитара, всушност почнувам да врескам. Врескав од се срце тогаш популарната песна од Адриан Челентано „Ventiquattro mila baći“ („24.000 бакнежи“)… Тоа историско пеење на Академијата на приемниот испит, а подоцна и во филмот, е судбински поврзано со мене и има одредена симболика. Тоа е одраз на мојата огромна желба, став на борец кон животот. Да речеме, мојата желба за Академијата многу лесно можеше да пропадне, но направив сè за да ја исполнам – се присети Николиќ.

Тој зборуваше за феноменот на филмот „Национална класа“ на следниов начин:

– Иако бев околу десет години постар од Флојд, „Национална класа“ беше мојата приказна и мојот животен и филмски сон. Мојот каскадер беше нашиот шампион Паја Комненовиќ и го замолив да ми дозволи да возам наместо него. Сепак, Иво Лауренчиќ, помошникот на режисерот, постојано ме бркаше и ме исфрлаше од автомобилот, секогаш кога ќе успеев да го убедам Паја. Големата финална трка беше снимена на самиот почеток од снимањето и се плашеа дека ќе се расипам некаде, а потоа ќе ме чекаат додека не се опоравам. А јас возев митинзи до Ужице…

Во 1982 година, Драган Николиќ доби понуда да игра во парискиот театар на Сара Бернард, „Театр де ла Вил“, во претставата „На дното“ од Максим Горки. Потоа ќе игра во „Мајсторот и Маргарита“ од Булгаков, а ќе се отворат и други можности… Режисерот Лучано Пинтилие прво го имаше полскиот актер Даниел Олбрицки за улогата, но тоа не успеа. Потоа се одлучи за Драган Николиќ, врз основа на филмот „Кога ќе бидам мртов и бел“, го зеде неговиот телефонски број од Макавејев и го повика.

– Кога телефонот заѕвони дома, секако на почетокот помислив дека некој се шегува. Потоа, гледам… Секако, зборуваше на француски. Сфатив дека станува збор за улога, играње во Париз, но не разбрав баш. Го замолив да ми се јави подоцна и се јавив на еден мој пријател кој многу добро зборува француски. Не долго потоа, тој дојде во Белград, го донесе текстот, рече дека пробите ќе почнат за три месеци и, со оглед на тоа што разбира како сум со францускиот јазик, ме праша дали можам да прифатам. Секако, реков „да“ и отидов на првата проба откако ја научив не само мојата улога, туку и целиот текст напамет. Луѓето беа шокирани. Мислеа, а и јас придонесов за тоа со моите шеги, дека тука го учиме целиот текст напамет пред првата проба за читање – се присети Николиќ.

Сепак, по некое време реши да се врати. Еве како го коментираше тоа:

– Нешто ме влечеше назад. Тешко е да се каже што точно. Не е носталгија, повеќе е како воспитување. Го постигнав она што го постигнав, видов дека можам, им го докажав тоа на оние таму и на овие луѓе овде. И се вратив. Не беше моја идеја да одам во Париз и да го превртам светот наопаку. Не отидов таму со стомакот за леб. Имав среќа што ме поканија таму. Само сакав да не се засрамам.

Со својата последна театарска улога како Беверли Вестон, која ја отелотвори на филм во претставата „Август во округот Осејџ“ од Трејси Летс, а во режија на Љиљана Тодоровиќ, Драган Николиќ остави посебен белег. На денот кога се збогуваше со овој свет, претставата „Август во округот Осејџ“ беше на сцената на „неговиот“ театар. И така, откако беше почестен со минута молчење, тој ја исполни сцената и публиката со својот изглед, глас и харизма, велејќи, меѓу другото: „Овој свет е место каде што повеќе не ми е грижа да бидам“. Додека публиката во Ателје 212 го аплаудираше громогласно таа вечер на кошаркарскиот натпревар Црвена Ѕвезда – Панатинаикос во преполната „Комбанк Арена“, навивачите скандираа и развеаја транспарент на кој пишуваше: „Светски познат прекрасен играч за кого плаче целата публика, никогаш не е отпишан и засекогаш национална класа!“ (Политика. рс)