Медицинските сестри – појава во исчезнување и во Бугарија

Бугарското здравство се соочува со голем број предизвици, вклучително и нерамнотежа во видот на персонал што доведува до недостиг на медицински сестри и проблеми со финансирањето, што пак го става во опасност здравјето на граѓаните.

Бугарија имаше втора највисока стапка на смртност по глава на жител за време на пандемијата со ковид по Перу, и покрај официјалната државна статистика која укажува дека Бугарија е трета во ЕУ во однос на бројот на кревети за болничко лекување.

Додека земјата е дом на 340 болници за население од 6,5 милиони, рангирајќи ја во првите три во ЕУ во однос на болничките кревети, недостигот на персонал ја влошува  ситуацијата што резултира со трета највисока стапка на смртност во ЕУ, со 21,7 отсто.

„Креветите и медицинските помагала не лекуваат пациенти. Ова го прават лекарите“, вели Венцислав Мутафијски, шеф на Воено-медицинската академија во Софија, една од најголемите бугарски болници.

Бугарија моментално има 29.604 лекари и 28.816 медицински сестри – бројки кои се разликуваат од европската норма, која обично има повеќе медицински сестри отколку лекари во националните здравствени системи.

Според Евростат, соодносот на медицински сестри со населението е најнизок во ЕУ – 6,9 на 100.000 луѓе, со една третина од работоспособните медицински сестри над 65 години. Ирска известува дека 1,6% од населението се медицински сестри, а во 10 други земји на ЕУ , учеството на медицинските сестри е најмалку 1% од населението. Во 1990-тите, на почетокот на демократската транзиција од комунизам кон пазарна економија и демократија, во Бугарија имаше 28.000 лекари и 53.000 медицински сестри.

Бројот на медицински сестри оттогаш е речиси преполовен, со пад од 9% во последните десет години. Иако има благ пад на бројот на лекари, тој не е толку загрижувачки како оној на медицинските сестри и е донекаде ублажен со намалувањето на населението од 11,5% во последните 30 години. Падот на медицинските работници беше особено остар по 2013 година кога беа отстранети ограничувањата за пристап до пазарите на труд во ЕУ за граѓаните на Бугарија и Романија, а многумина заминаа на работа во странство.

Истражувањето на Институтот за пазарна економија (IMP) забележува дека 2020 година, исто така, забележа голем пад на бројките поради пандемијата, ризиците за постариот персонал и тешките работни услови.

За оптимално функционирање на здравствениот систем во Бугарија, односот медицинска сестра-лекар треба да биде најмалку два спрема еден, што е сепак далеку од Финска, Луксембург, Ирска, Швајцарија, Исланд и Норвешка, каде билансот е над четири на еден.Сè помалиот број го прави невозможно обезбедувањето на две медицински сестри по смена во болниците, што значи дека често има само една медицинска сестра која ќе се грижи за над осум пациенти.

Како одговор на барањето на Еурактив, Министерството за здравство извести дека најголем недостиг има во итна медицина, интерна медицина, општа и клиничка патологија, заразни болести, педијатрија, епидемиологија на заразни болести, општа медицина и отоларингологија. Има помалку од 70 судски лекари и приближно исто толку патолози. Се намалува и бројот на општи лекари, а обемот на работа се зголемува. Во исто време, и покрај зголемените буџети на бугарскиот државен здравствен фонд, Бугарите плаќаат и до 40 отсто од здравствените услуги што ги користат. Ова е речиси двојно повеќе од просекот на ЕУ.

Еден од главните двигатели зад ова прашање се верува дека е поврзан со платата. Медицинските сестри во Бугарија имаат просечна месечна плата од 450-1.000 евра. Јавните болници се најсигурни работодавци, додека приватните болници немаат регулатива, според Надежда Маргенова од Сојузот на бугарски медицински специјалисти (СБМС). Таа  изјави дека постојат опции за медицинските сестри да го зголемат својот приход, но не сите се остварливи.

„Една опција е да го сменат работното место – таканаречениот професионален туризам. Другото е да се преземат дополнителни смени, да се има втора и трета работа, што го влошува квалитетот на животот и работата. За да донесат дополнителни средства, колегите го прават тоа без да го запазат задолжителниот одмор по 12 часа дежурство. Втората опција е да се донесе животна одлука да ја напушти професијата или да емигрира“, вели Маргенова, самата медицинска сестра.

Д-р Стоичо Кацаров од Центарот за заштита на правата во здравството и поранешен министер за здравство коментира дека решение е да се ограничи државната интервенција што доведе до најголем дел од проблемите.

„Земјите кои имаат здравствени системи базирани на пазарот подобро реагираа на пандемијата со ковид“, рече тој. „Државата кога ги распределува парите, регулира речиси сè и со тоа има ограничена конкуренција. Им поставува лимити на болниците, кои практично се нивни буџети, а болниците настојуваат да ги апсорбираат и никој не го интересира ниту квалитетот, ниту дали навистина луѓето се лекуваат во нив“, рече Кацаров.

Според него, платите ги одредува пазарот. Затоа, не се советуваат какви било обиди на државата да воведе основна плата за лекарите.

Недостигот на систем за развој на кариерата го забележа д-р Вањо Шарков, кој е поранешен заменик министер за здравство. Тој смета дека е неопходно да се направи разлика помеѓу финансирањето, а повеќе средства треба да бидат достапни за оние медицински установи кои обезбедуваат квалитетна медицинска нега, вклучително и итната медицина.

„Во моментов, ургентните служби во Софија ги превезуваат пациентите во две или три медицински установи кои добиваат помалку средства од медицинските установи кои немаат оддел за итни случаи, и бидејќи сите болници – и јавни и приватни – се финансираат на истиот принцип, тогаш мора да имаат и одделенија за итни случаи“, рече тој. Ниту една политичка партија досега не предложила решенија за проблемите во здравствениот систем, вклучително и за недостигот на кадри.