MAGA, Младиќ и проширувањето на ЕУ: Ќе има ли нови услови за членство?

Обраќањето на европската комесарка за проширување, Марта Кос, во врска со врските на земјите-кандидати со движењето MAGA ја преместува дебатата – која досега беше периферна – во самото средиште на прашањето за проширувањето на ЕУ: колку една земја треба да биде политички и стратешки усогласена со ЕУ пред да стане нејзина членка? – пишува порталот ИБНА во своја анализа на настанот.  

Говорејќи на настан организиран од Центарот за студии за европска политика (CEPS) во Брисел, Марта Кос предупреди дека ЕУ не смее да дозволи идните земји-членки да развијат „зависности“ што се спротивни на долгорочните интереси на Европа. Таа ја посочи Русија како противник на проширувањето, но се осврна и на „притисокот од Западот“ од страна на идеолозите на MAGA, кои, според неа, ја прикажуваат европската економија и култура како сили во опаѓање, а европската демократија како проблематична.

„Нејзините забелешки не претставуваат нов формален критериум за пристапување, ниту пак сугерираат дека земјите-кандидати треба да ги ограничат своите односи со американската администрација. САД остануваат клучен сојузник за повеќето европски држави во рамките на НАТО и критичен безбедносен чинител на Балканот. Прашањето што го покренува Кос е дали политичките, економските или идеолошките врски можат да прераснат во зависности способни да влијаат врз европската ориентација на земјата-кандидат?

За Брисел, MAGA веќе не е само внатрешнополитички феномен во САД. Движењето доби европска димензија, бидејќи мрежите поврзани со администрацијата на Доналд Трамп градат врски со влади и политички партии, како во земјите-членки на ЕУ, така и во земјите-кандидати“, оценува ИБНА во анализата.

По руската инвазија на Украина, проширувањето повторно стана клучен геополитички инструмент на ЕУ. Истовремено, администрацијата на Доналд Трамп го проширува политичкото и економското присуство на САД на Западен Балкан. Европската интеграција и американското влијание продолжуваат да коегзистираат, но нивните политички приоритети веќе не се секогаш усогласени.

„Северна Македонија е можеби најјасниот пример за политичко приближување кон сферата на MAGA. Христијан Мицкоски вложи во односите со администрацијата на Доналд Трамп и со личности од нејзината политичка мрежа, вклучително и Ричард Гренел. Тој присуствуваше на инаугурацијата на Доналд Трамп, учествуваше на настани поврзани со американското конзервативно движење и јавно изрази силна поддршка за американскиот претседател и неговите политики.Овој избор има поголемо значење бидејќи Северна Македонија останува земја-кандидат за ЕУ ​​и членка на НАТО, додека нејзиниот пат кон пристапување и понатаму е блокиран поради прашањето за уставните измени поврзани со Бугарија. Колку подолго се одложува европската перспектива, толку посилен станува политичкиот поттик за барање алтернативни центри на влијание“, оценува ИБНА.

Според анализата, во Србија ситуацијата е поинаква.

„Александар Вучиќ негува врски со кругот околу Доналд Трамп, особено преку Ричард Гренел и Џаред Кушнер, додека Белград настојува да привлече повеќе американски инвестиции, вклучително и во енергетскиот сектор.Овој пристап повеќе се вклопува во долгорочната политика на Србија за балансирање меѓу ЕУ, САД, Русија и Кина, отколку во какво било целосно идеолошко усогласување со движењето „MAGA“. Сепак, за Брисел останува проблемот: земја што се стреми кон членство во ЕУ истовремено одржува алтернативни стратешки упоришта. Со оглед на тоа што јавната поддршка во Србија за пристапување во ЕУ останува ниска, способноста на ЕУ да влијае врз изборите на Белград е ограничена“, анализира ИБНА. 

Различна е и ситуацијата во другите кандидати за ЕУ од Балканот.  

„Албанија претставува поинаков модел. Еди Рама не може да се опише како политички сојузник на „MAGA“, а Тирана останува јасно ориентирана кон ЕУ. Сепак, инвестициските проекти поврзани со Џаред Кушнер и Иванка Трамп предизвикаа контроверзии, особено во врска со развојот долж албанскиот брег и во областа Вјоса-Нарта. Случајот со Албанија исто така ги илустрира границите на дебатата. Американските инвестиции или контактите со личности блиски до Доналд Трамп сами по себе не значат политичка зависност од „MAGA“. За ЕУ, клучното прашање е дали таквите односи влијаат врз владеењето на правото, јавните набавки, законодавството за животна средина или функционирањето на институциите.

Слична разлика е потребна и во случајот со Босна и Херцеговина, каде што паралелно делуваат различни американски мрежи. Компанијата „AAFS Infrastructure and Energy“ промовира инвестиции во енергетиката, авијацијата и технологијата, вклучително и проекти поврзани со Јужната гасна интерконекција, со поддршка на американската дипломатија.

Случајот со Република Српска и Милорад Додик е поинаков. Неговиот политички круг вложи во промената на пристапот на Вашингтон за време на втората администрација на Доналд Трамп, гледајќи на САД како на потенцијална противтежа на притисокот што врз Бања Лука го вршеле претходните американски администрации и европските институции. Тука политичката димензија е појасна: инвестициската активност на САД во Босна и Херцеговина е едно, а политичкото приближување на Милорад Додик кон мрежите поврзани со Доналд Трамп е сосема друго.

Црна Гора, пак, служи како корисен контрапример. Подгорица бара повеќе американски инвестиции и поблиски врски со САД, но засега нема споредливи докази за организирана политичка врска меѓу владата и движењето MAGA“, смета ИБНА. 

За Брисел, стои во анализата, клучната разлика е меѓу односите со САД, соработката со администрацијата на Доналд Трамп и политичкото усогласување со MAGA како идеолошка мрежа.

„Доколку овие категории се поистоветат, процесот на проширување ризикува да се претвори во барање за геополитичка ексклузивност што би било тешко да се спроведе. Од друга страна, ако се игнорираат мрежите што го доведуваат во прашање европскиот институционален модел, ЕУ ризикува да прими држави што ја гледаат првенствено како економски простор, а помалку како политичка унија.

За земјите-кандидати, влогот е подеднакво голем. Вашингтон може да понуди безбедност, политички пристап, инвестиции и енергетски договори со брзина што европскиот процес честопати не може да ја следи. ЕУ нуди пристап до единствениот пазар, финансирање, институционална интеграција и, на крајот, место во процесот на одлучување. Првиот тип на односи е силно под влијание на администрацијата што е на власт во Вашингтон. Вториот, откако ќе заврши процесот на пристапување, трајно ја менува позицијата на земјата“, смета ИБНА.

Истапувањето на Марта Кос, според анализата,  покажува дека проширувањето  станува поле на политичка конкуренција во рамките на самиот западен табор.

„Со децении, балканските земји можеа да ги сметаат блиските врски со САД и членството во ЕУ како комплементарни избори. Втората администрација на Доналд Трамп прави таа претпоставка да биде помалку очигледна. Вистинскиот тест за Брисел не е дали може да ги принуди Тирана, Белград или Скопје да избираат меѓу Европа и Америка. Прашањето е дали може да го направи процесот на пристапување доволно веродостоен и политички значаен за да ги спречи земјите-кандидати да бараат алтернативни центри на моќ како одговор на неизвесноста околу нивниот европски пат. Прашањето што го покренува Марта Кос не се однесува само на тоа колкаво влијание стекнува движењето MAGA на Балканот, туку и на тоа колкаво влијание самата ЕУ сè уште има врз земјите што сака да ги вклучи во својот состав“, заклучува ИБНА, па додава:

„Предупредувањето на Марта Кос го внесува прашањето за политичката зависност од MAGA во дебатата за проширувањето на ЕУ. За Брисел, предизвикот е да го зачува своето влијание без притоа да го претвори проширувањето во барање за геополитичка ексклузивност. Колку поспор или понеизвесен е процесот на пристапување, толку посилен е поттикот за земјите-кандидати да бараат алтернативни центри на моќ. Вистинското прашање за ЕУ ​​не е само влијанието на MAGA, туку дали европската перспектива останува доволно веродостојна за да биде примарен стратешки избор за земјите што Унијата сака да ги прими“.

И, по се изгледа на односите со Брисел нема да пресуди само односот кон МАГА туку и кон величењето на геноцидот – нешто од што не можат да се ослободат балканските земји.  Кос во истото обраќање сугерираше дека одлуката за замрзнување на процесот на пристапување на Србија кон ЕУ би можела да се донесе на состанокот на Европскиот совет во октомври.

„Треба да испитаме во која мера Србија сè уште сериозно гледа на својот европски пат“, најави Кос, отворајќи нова димензија на „скринингот“ под чија лупа може да се најде и Македонија поради глумењето евроинтеграција и седењето на две геополитички столици. проблем според Кос е дека не само политичарите, туку и многу српски граѓани го величаат осудениот воен злосторник (Ратко Младиќ) – што е неспоиво со патот кон членство во ЕУ.