Лукоил го чека крајот на своето владеење во Бугарија

Бургас – Nајголемата руска приватна нафтена компанија Лукоил фрла огромна економска и политичка сенка над Бугарија – но привилегираната позиција на енергетскиот мајор во балканската земја е во се поголема опасност.

Тоа е затоа што отстапувањето од нафтените санкции на ЕУ што ги ужива нејзината бугарска филијала истекува на крајот на следната година, ставајќи крај на уникатната и многу профитабилна позиција на компанијата да може да ја снабдува својата распространета рафинерија Нефточим во пристанишниот град Бургас на Црното Море со сопствената евтина сурова нафта.

Иднината за рафинеријата „ќе биде приказна за опаѓање“, рече Виктор Катона, водечки аналитичар на сурова нафта за пазарната разузнавачка компанија Кплер.

Ако работата на рафинеријата е загрозена, владата е подготвена да ја преземе „ако е потребно“, изјави бугарскиот министер за одбрана Тодор Тагарев за ПОЛИТИКО во јуни. „Ова е прашање што може да се реши“.

Засега Лукоил ја презира Бугарија. Според Кплер, таа увезува 3 милиони барели руска нафта месечно, што ја прави четвртиот најголем купувач на московската сурова нафта во светот по Индија, Кина и Турција. Нефточим – неговите импозантни оџаци видливи од 10 километри – обезбедува 80 отсто од потребите на Бугарија за дизел и бензин и претставува 10-тина од БДП на земјата.

Рафинеријата е „многу важна бидејќи е најголемиот обезбедувач на работа и дава најдобри плати“ во регионот, рече градоначалникот на Бургас, Димитар Николов. Заедно со блискиот терминал за увоз на нафта Розенец, капацитетите вработуваат 5.000 луѓе.

„За мене како градоначалник е важно рафинеријата да функционира бидејќи тоа е дел од економската безбедност на градот“, рече тој, додавајќи дека нејзиното затворање би било „незамисливо“.

Нo, тој економски и енергетски отпечаток значи политичко влијание.

„Во Бугарија постои коалиција на Лукоил што се формира веднаш по почетокот на секој парламент“, рече Дељан Добрев, претседател на енергетската комисија во бугарскиот парламент, кој ги предводеше напорите за зауздување на Лукоил. Тој поднесе 18 предлози во текот на минатата година за да го спречи влијанието на компанијата, но повеќето пропаднаа.

„Лукоил „можеше да го преточи својот економски отпечаток во голема политичка моќ, со финансирање медиуми и партии“, рече Мартин Владимиров, експерт во Центарот за проучување на демократијата. „Неговото влијание врз бугарската политичка и економска елита е огромно“.

„Тоа влијание е толку големо делумно затоа што „бугарската држава не е способна  да управува со можното ненадејно прекинување на испораките на сурова нафта од Русија“, рече Илијан Василев, поранешен бугарски амбасадор во Русија кој сега работи како аналитичар. 

„Историски гледано, Лукоил се потпира на локалните проруски медиуми за поддршка, како и на политичарите на кои влијае преку локални посредници, како што се купувачите на гориво на големо“, рече Василев.

Одговарајќи на наводите, Лукоил посочи ПОЛИТИКО на неодамнешната изјава каде што „негира какви било обвинувања за политички ангажман“.

Зависноста на Бугарија од руската сурова нафта беше една од причините поради кои земјата силно лобираше за ослободување од санкциите на ЕУ против увозот на руска нафта – напор поддржан од целиот политички спектар, вклучително и од реформистичкиот премиер Кирил Петков. Минатата година, Софија го доби единственото отстапување од ЕУ за увоз на сурова нафта преку море, додека на неколку земји им беше дозволено да продолжат да купуваат нафта од гасоводот на ограничено време. Главниот човек во разговорите со ЕУ беше министерот за финансии Асен Василев, кој се закани дека ќе стави вето на пакетот санкции за нафта доколку Софија не добие изземање. Бугарското Министерство за финансии негираше дека Василев лобирал во име на Лукоил. Министерството соопшти дека клучното оправдување што го користел Василев во обезбедувањето на отстапувањето на Бугарија е дека рафинеријата на Лукоил и продавала гориво на Украина.

Петков претходно изјави за Die Welt, дека горивото произведено во Нефточим било испратено во Киев, наводно обезбедувајќи повеќе од една третина од потребите за гориво на Украина на почетокот на војната минатата година.Лукоил изјави за ПОЛИТИКО дека е „меѓународна приватна компанија без државен удел“ и негираше дека има „постојани договори за снабдување на нафтени деривати на Украина“.

Другиот аргумент беше дека потпирањето на Бугарија на  руската сурова нафта ја прави економски ранлива на ембарго и дека договорот ќе ги намали цените на горивото. Министерството за финансии соопшти дека малопродажните цени на дизелот паднале за повеќе од 20 отсто во шест месеци по почетокот на отстапувањето на Бугарија, но Владимиров истакна дека слични падови се случиле и во другите земји на ЕУ без такви исклучоци. Комисијата не одговори на барањата за коментар.

Не постои „апсолутно ниту еден аргумент за тоа да се има отстапување за Бугарија“, бидејќи тоа не предизвика пад на цените на горивото за потрошувачите, рече Добрев. Рафинеријата може да работи и без сурова нафта од Москва, оцени тој.

Дополнително , Лукоил и неговите подружници доставуваат гориво на руското Министерство за одбрана, неговата црноморска флота и индустријата за оружје, што е објавено во извештајот на истражувачкиот медиум Проект овој месец, додека неговиот врвен извршен директор се соочи со санкции од Велика Британија и САД.

Но, влијанието на Москва во Бугарија е под закана. И покрај тоа што е историски руски сојузник, Софија силно ја поддржува Украина во војната – испраќајќи оружје и муниција. Минатата година, таа ги отфрли барањата на Кремљ да го плати увозот на гас во рубли, со што Бугарија стана првата земја од ЕУ на која  беше отсечена од руските испораки.

Минатиот месец, бугарските пратеници гласаа за ставање крај на договорот со кој Лукоил му даде контрола на терминалот за увоз на сурова нафта во Бургас, Розенец. Оваа недела, владата рече дека има за цел да разработи како да ја префрли рафинеријата на Лукоил на преработка на неруска нафта.Во јануари, владата рече дека фирмата ќе мора да почне да плаќа локални даноци за прв пат, а парите ќе одат во фонд за енергетска безбедност. Но, фирмата не платила ништо откако е наметната оваа мерка, според Добрев.

Од Лукоил изјавија за ПОЛИТИКО: „Колку што знаеме, законодавството сè уште не е стапено во сила и не сме информирани од властите во однос на висината на тој придонес“.

Компанијата додаде дека „отсекогаш целосно ги извршувала своите одговорности“ во однос на пристаништето Розенец „и не гледа основа за негово прекинување“.

Проблемите на Лукоил веројатно ќе се зголемат откако ќе истече отстапувањето. Добрев проценува дека ослободувањето доведе до пораст на профитот на Лукоил до 2 милијарди евра во Бугарија во изминатите 12 месеци, при што даночните приходи „се користеа за финансирање на режимот на рускиот претседател Владимир Путин“. Но, доколку Софија не успее да добие уште едно отстапување, позицијата на Лукоил во Бугарија најверојатно ќе се намали.

„Тие се тука затоа што ги искористија големите дупки во управувањето и генерираат многу пари“, рече Владимиров. „Мислам дека Лукоил нема поттик да остане… затоа што повеќе нема да можат да ги генерираат овие огромни профити“, смета тој. (Политико)