Канадската провинција богата со нафта во понеделник гласа за можно отцепување

КАЛГАРИ, Алберта (АП) — Канадскиот премиер Марк Карни во четвртокот предупреди дека Соединетите Држави се обидуваат да ја поделат Канада за да можат „да нè поседуваат“. Тој истовремено ја повика Алберта, провинција богата со нафта, да не започнува процес кон отцепување преку референдумот што ќе се одржи во понеделник.

Гласањето не претставува директен референдум за независност. Алберта, која ги поседува четвртите најголеми докажани резерви на нафта во светот, ќе одлучува дали да остане провинција или да ѝ наложи на владата да го започне правниот процес што би водел кон иден референдум за отцепување.

„Овој референдум доаѓа во најлошиот можен момент“, изјави Карни пред голем собир за поддршка на Канада во Калгари. „Светот стана поопасен и поподелен. Некои надвор од нашите граници работат на тоа да нè скршат, за да можат да нè поседуваат.“

Иако во тој дел од говорот директно не ги спомена САД или претседателот Доналд Трамп, тој го правел тоа во слични говори во минатото. Предупредувањето на Карни доаѓа во време кога американскиот претседател Доналд Трамп води трговска војна со Канада, а по неговите постојани закани дека ќе ја претвори Канада во 51-ва американска држава. Карни истакна дека Канада мора да стане економски поотпорна и помалку зависна од САД.

Карни ги повика жителите на Алберта да не го користат гласањето само за да испратат порака до Отава, предупредувајќи дека еден одлучувачки резултат би можел трајно да го реши прашањето за отцепувањето.

„Не дозволувајте да ве измами идејата дека со вашиот глас можете само ’да испратите порака‘“, рече Карни. „Ова не е покер. Гласот против Канада е опасен блеф што ќе доведе до долгогодишни длабоки поделби и голема неизвесност.“

Карни, кој пораснал во Алберта, четвртокот го помина во кампања во Калгари, по што се обрати на собирот „Засекогаш канадски“ (Forever Canadian) во центарот „БМО“ (BMO Centre). Според проценките на неговиот кабинет, на настанот присуствувале околу 5.000 луѓе, од кои некои чекале повеќе од два часа за да поминат низ безбедносните проверки. Организаторите предвидоа и втор собир со Карни, кој требаше да се одржи во Едмонтон во петокот.

Претходно во четвртокот, тој посочи на многубројните жители на Алберта кои се родени или школувани во други делови на Канада, како и на пожарникарите кои доаѓаат од целата земја за да ѝ помогнат на Алберта за време на шумските пожари, наведувајќи ги како примери за врските што ја поврзуваат оваа провинција со остатокот од Канада. На митингот, Карни, исто така, ги призна поплаките што го поттикнаа отуѓувањето во Алберта.

„Фрустрациите што ги чувствуваа многу жители на Алберта се реални“, рече тој. Карни рече дека додека растеле, Отава ги натерала жителите на Алберта да се чувствуваат „како нашите ресурси да не се наши“ и дека неодамна покраината била натерана да чувствува дека нејзините енергетски придонеси се „спротивни на плимата на историјата“.

Средбата е впечатлива за либерален премиер. Алберта помина децении во конфликти со либералните влади во Отава, особено околу енергетиката и федералната моќ. Но, Карни се откажа од некои од политиките поврзани со неговиот претходник, Џастин Трудо, го забрза предложениот нов нафтовод до Пацификот и ја нарече Канада енергетска суперсила. Карни го посочи цевководот Пацифик Линк како доказ за променет однос, велејќи дека тој ќе создаде повеќе од 140.000 работни места и ќе генерира приходи за социјални програми. Најголемото воодушевување дојде кога рече дека цевководот ќе ја намали зависноста на Канада од Соединетите Држави.

„Внимавајте, можеби ќе помислат дека тоа е мешање во изборите. Малку е чувствително“, се пошегува Карни, предизвикувајќи смеа. Тој се осврна на предупредувањето на американскиот амбасадор Пит Хоекстра до канадските политичари да не се мешаат во среднорочните избори во САД.

Тања Клеменс, копретседател на групата за независност „Нека Алберта одлучи“, призна дека Карни претставува предизвик.

„Тој е дефинитивно импозантен“, изјави Клеменс за Асошиејтед Прес.Сепак, Клеменс тврдеше дека договорите на Карни со премиерката на Алберта, Даниел Смит, се сведуваат на „мали ветувања“ кои не ги решаваат долгогодишните поплаки со Отава. Кит Вилсон, друг лидер на „Нека Алберта одлучи“, го отфрли аргументот на Карни дека глобалната нестабилност го направила ова погрешно време за гласање.

„Најлошиот момент за ова, зошто? Не разбирам која е логиката“, рече Вилсон. „Тогаш е најдобро време тој да се врати во Отава.“

Вилсон рече дека Карни треба да побара од Парламентот да ги укине федералните мерки за кои сепаратистите велат дека ѝ наштетиле на Алберта, вклучително и овластувањето за кое вели дека може да се искористи за оданочување на извозот на нафта како одмазда против САД. Тој предвиде дека Карни на крајот ќе воведе таков данок и покрај тоа што Карни не гледа вредност во користењето на канадскиот извоз на енергија како средство за притисок против САД.

Смит, која го свика гласањето, но го поддржува останувањето во Канада, го даде својот глас во среда и рече дека гласала за Алберта да остане во Канада. Таа рече дека поддршката за одвојување е превисока за нејзин вкус.

„Канада сè уште може да функционира“, рече Смит по гласањето. „Само треба да направиме некои промени.“

Даниел Беланд, професор по политички науки на Универзитетот Мекгил, ја нарече популарноста на Карни во Алберта „многу невообичаена“ за либерален премиер. Тој рече дека Карни, исто така, има корист од „ефектот на Трамп“, бидејќи трговската војна на Трамп и заканите за 51-ва држава ги собраа Канаѓаните околу нивниот лидер – дури и во Алберта.

Референдумот означува извонреден пораст за кауза долго време сведена на политичките маргини на Алберта. По пандемијата COVID-19 и Конвојот на слободата во 2022 година, активистите кои се организираа против задолжителните вакцини и другите ограничувања го насочија своето внимание кон независноста на Алберта. Конвојот започна поради барањата за вакцинација за прекуграничните камионџии, но прерасна во поширок протест против ограничувањата поради пандемијата, парализирајќи го центарот на Отава и блокирајќи ги главните гранични премини меѓу Канада и САД.

Клеменс рече дека Ковид го забрзал движењето со тоа што ги научил луѓето како политички да се организираат и да бидат повеќе вклучени во партиската политика. Таа рече дека сепаратистите го гледаат гласањето во понеделник не само како чекор кон независност, туку и како начин да ѝ дадат предност на Алберта во преговорите со Отава. Гласањето однапред трае до сабота, а конечното гласање е во понеделник.