Како изгледал Иран пред 1979 ? Земја на модерни улици, гламур и западно темпо на живот

Техеран – Од 1941 до 1979 година, Иранското Царство било управувано од кралот Мохамед Реза Пахлави, познат како Шах. Неговото владеење, кое траело речиси четири децении, довело до длабока социјална и економска трансформација. Тој систематски спроведувал секуларни реформи и поттикнувал конвергенција со западните политички, социјални и економски модели.

Индустријата и образованието брзо се развивале, но политичкиот систем станувал сè позатворен. Ограничувањето на политичките слободи и укинувањето на повеќепартиската политика постепено создале силно незадоволство кое на крајот кулминирало со Исламската револуција и воспоставувањето на Исламската Република.

Геополитичко значење и потпирање на Западот
Иран бил од исклучително стратешко значење за време на Студената војна. Неговите големи резерви на нафта, неговата позиција помеѓу Блискиот Исток и Јужна Азија и неговата долга граница со Советскиот Сојуз го направиле клучен партнер за западните сили. Велика Британија и Соединетите Американски Држави обезбедиле силна политичка и економска поддршка на режимот на Шах, гледајќи го како бедем во нестабилен регионален пејзаж. За возврат, владата брзо ја модернизираше индустријата и општеството по западни линии.

Политички тензии и пучот од 1953 година
И покрај надворешната поддршка, внатрешната политика била длабоко поделена. Прозападната ориентација предизвика отпор од комунистичките групи и религиозните водачи.

Во 1953 година се случи драматична промена. По неуспешниот обид за соборување на премиерот Мохамед Мосадег, шахот накратко ја напушти земјата. Следеше втор обид за државен удар – овој пат успешен – и Мосадег беше отстранет од власт. Неговата намера да ја национализира нафтената индустрија многу ги налути Британците. По државниот удар, шахот се врати во Иран и дополнително ја консолидираше својата моќ.

Реформи и општествени промени
По враќањето, тој започна амбициозна програма за модернизација за да го трансформира Иран во модерна држава моделирана според западните модели. Централната влада беше значително зајакната, честопати на сметка на традиционалните племенски структури и локалната автономија. Посебно внимание беше посветено на образованието и статусот на жените – образованието на девојчињата беше охрабрено, а граѓанските права на жените беа проширени.

Во исто време, беа вложени напори за ограничување на политичката и општествената моќ на религиозните институции. Меѓу најконтроверзните мерки беше забраната за носење превез во јавност, што предизвика силен отпор од религиозно ориентираниот дел од населението. Реформите имаа за цел да развијат урбан, модерен начин на живот, особено во големите градови, но дел од општеството ги сметаше за напад врз традицијата и религиозниот идентитет. Во градовите, стана вообичаено мажите и жените да се мешаат на јавни простори, а западните стилови на облекување и однесување стануваа сè позастапени.

Кралското семејство како симбол на нова ера
Дворот одигра важна улога во презентирањето на модернизираниот имиџ на државата. Во 1951 година, шахот се ожени со Сораја, која носеше венчаница од модната куќа Кристијан Диор. Двојката се разведе во 1958 година, бидејќи Иран во тоа време стана дестинација за многу светски достоинственици, а кралското семејство одржуваше блиски контакти со меѓународната политичка и општествена елита, вклучувајќи го и Винстон Черчил.

Шахот се прежени во 1959 година, овој пат со Фарах Диба, со која имаше четири деца. Сепак, политичките превирања кон крајот на 1970-тите го оневозможија продолжувањето на династичката линија на тронот.

Централизација на моќта и пад на монархијата
Како што неговото владеење се приближуваше кон крајот, шахот се обиде да го зајакне својот национален идентитет потпирајќи се на славното наследство на персиските империи. На неговото крунисување во Техеран во 1967 година, тој ја презеде древната титула Шаханшах, што значи Крал на кралевите. Се одржаа раскошни прослави за да се нагласи историската величина на Персија.

Растечките цени на нафтата и регионалната стабилност го поттикнаа развојот на урбана средна класа, но политичкиот простор стана сè поограничен. До 1975 година, повеќепартискиот систем беше укинат и само една партија, Растахиз, беше дозволено да работи. Ова ја концентрираше целата политичка моќ во рацете на владетелот.

Незадоволството од корупцијата, репресијата, кршењето на човековите права и расипништвото на режимот растеше од година во година. На 16 јануари 1979 година, шахот го напушти Иран соочен со масовни протести и општо народно востание. Движењето што започна како широк отпор кон секуларниот авторитарен режим постепено го презеде ајатолахот Хомеини, кој ја укина монархијата и воведе нова политичка ера за Иран.