Иранските разузнавачи преку посредници му пратиле тајна порака на Трамп

Иранските оперативци ѝ се обратиле на ЦИА за да разговараат за условите на прекин на судирите. Американците не веруваат во оваа понуда

Преживеаните ирански лидери јавно одбија да преговараат со американскиот претседател Доналд Трамп за прекин на нападите на САД и Израел врз нивната земја. „Њујорк тајмс“ објави дека иранските разузнавачки претставници индиректно се обратиле до ЦИА со понуда да разговараат за условите за прекин на конфликтот, според официјалните лица.

Американските претставници се скептични во овој момент дека администрацијата на Трамп или Иран се навистина подготвени да ги прекинат нападите, рекоа тие.

Понудата, дадена од Иран преку разузнавачката агенција на друга земја, покренува клучни прашања за тоа дали иранските претставници можат да постигнат договор за прекин на огнот додека владата во Техеран е во хаос, а Израелците методично ги елиминираат нејзините лидери во немилосрдни напади.

Дали е веројатно иранската влада да се распадне?

Понудата беше опишана за „Њујорк тајмс“ од страна на претставници од Блискиот Исток и Западот, кои зборуваа под услов на анонимност.

Израелските претставници, кои сакаат да нанесат максимална штета на воените капацитети на Иран и можеби да предизвикаат колапс на иранската влада со повеќенеделна кампања, ги повикаа Соединетите Држави да го игнорираат пристапот. Вашингтон досега ја отфрли понудата како сериозна, а Трамп во вторникот наутро напиша на Твитер дека е „премногу доцна“ за преговори, откако со денови велеше дека е отворен за разговори за договор со Иран. Американскиот претседател изрази жалење за убиството на иранските функционери кои САД ги познаваа и ги сметаа за потенцијални наследници на власта. „Повеќето од луѓето што ги имавме на ум се мртви. Наскоро нема да знаеме никого“, рече Трамп.

Модел на Венецуела во Иран

Се чини дека Трамп престана да инсистира на почетното сценарио за народно востание против владата што би довело до нови лидери во Иран. Наместо тоа, тој смета дека најдобар исход се попрагматични политичари кои се појавуваат на врвот на постојната политичка структура.

Се разбира дека претставниците на Трамп очекуваат секој договор за прекин на бомбардирањето да вклучува ветување од Техеран дека ќе се откаже или драстично ќе ги ограничи своите балистички ракетни и нуклеарни програми и ќе ја намали поддршката за сојузничките милитантни групи како што е Хезболах. За возврат, Трамп посочи дека ќе им дозволи на преживеаните лидери на Иран да ја задржат својата економска и политичка моќ.

Во вторникот, тој повторно посочи дека ќе пристапи кон Иран на сличен начин како Венецуела. Во специјална операција САД ја нападнаа латиноамериканската земја и го заробија претседателот Николас Мадуро. Со закана со сила, Трамп го принуди наследникот на Мадуро да ја предаде контролата врз извозот на нафта од Венецуела на САД без да постави многу барања за политички реформи.

„Она што го направивме во Венецуела, мислам, е совршено сценарио. Лидерите можат да бидат избрани“, рече Трамп во интервју за „Њујорк тајмс“ во неделата.

Таквата визија би можела да биде илузија. За почеток, далеку е од јасно дали Иран е воопшто отворен за договор, и покрај подадената рака на неговата разузнавачка заедница. Некои ирански лидери можеби веруваат дека можат да им нанесат доволно физичка, економска и политичка болка на Соединетите Држави и Израел за да ги принудат да го сопрат нападот. Трамп веќе се соочува со растечки политички притисок од републиканските сојузници кои се незадоволни од операцијата.

Променливата реторика на Трамп за иранското раководство би можела да ги одрази тензиите со Израел околу целите на војната, забележа Стивен А. Кук, експерт за Блискиот Исток во Советот за надворешни односи.

Израел против идејата

Израел не сака да го види Трамп како смислува „венецуелско решение за промени во Иран“ со поставување, да речеме, на член на Иранската револуционерна гарда на чело. Елитните воени единици контролираат голем дел од економијата на Иран. Некои аналитичари и американски претставници веруваат дека неговите редови би можеле да бидат пополнети со прагматичари кои се повеќе заинтересирани за сопствената моќ и богатство отколку за зачувување на фундаменталистичките принципи на режимот.

Креаторите на политиките кои ги разгледаа разузнавачките информации извлекоа свои заклучоци за поверојатните сценарија. Некои ја отфрлија идејата дека опозицијата во Иран ќе најде начин да ја преземе власта. Тие се фокусираа повеќе на можноста група членови на Корпусот на Исламската револуционерна гарда да стане највлијателниот глас во владата.

Прашањето сега е дали некој од овие функционери ќе се појави жив по повторените напади врз седиштето на власта во Иран.

Трамп даде неколку контрадикторни изјави за своите воени цели, па затоа е можно да се предомисли откако ќе ги отфрли преговорите. Дури и ако ја обнови потрагата по лидерот на Иран, веројатно ќе биде тешко да се најде некој со доволно влијание за да ја принуди земјата да се придржува до договорот со Соединетите Држави.

Многу аналитичари предупредуваат дека иранската влада наскоро би можела да ја изгуби контролата врз оддалечените региони доминирани од етнички малцинства како Курдите или целосно да се распадне, што ќе доведе до хаос и насилство што потсетува на граѓанските војни во Сирија и Либија.

Иранците би можеле да ја соборат својата ослабена влада. Експертите велат дека режимот е длабоко непопуларен и се одржува на власт само преку брутална репресија на народните востанија. Разговорот на Трамп за промена на режимот следеше по насилните протести во јануари.

Најлошото сценарио

„Малку е веројатно дека либерална демократија пријателски настроена кон Соединетите Американски Држави ќе успее да дојде на власт – со оглед на тоа што е родена во војна со Соединетите Американски Држави“, рече Розмари Келаниќ, директорка на програмата за Блискиот Исток во Defense Priorities, група која се спротивставува на надворешната интервенција на САД.

Трамп призна дека таков ризик постои. „Најлошото сценарио би било ако го направиме ова, а потоа некој што беше исто толку лош како и претходната личност да ја преземе власта, нели?“, рече тој.

Запрашан за можноста за повторно назначување на Реза Пахлави, најстариот син на поранешниот ирански шах кој беше соборен во 1979 година, Трамп не изгледаше ентузијастичен. Г-дин Пахлави „изгледа како многу љубезна личност“, рече тој, но посочи дека би претпочитал „некого кој е таму и кој е популарен во моментов, ако постои таква личност“.

Пахлави потсетник за односите Иран-САД

Пахлави не живее во Иран од 1970-те. Некои Иранци го скандираа неговото име за време на неодамнешните протести, но не е јасно колку е широко распространета неговата популарна поддршка.

Сепак, Пахлави е жив потсетник за блиските односи меѓу Америка и Иран. Неговиот татко, Мохамед Реза Пахлави, имаше поддршка од САД во пучот во 1950-те, со кој се обезбеди неговото владеење. Тој продаваше нафта и купуваше оружје од Соединетите Држави, беше прославен во Белата куќа од администрациите на Никсон и Картер и имаше добри односи со Израел. Исламските револуционери кои го соборија беа предводени од ајатолахот Рухолах Хомеини, кој воспостави религиозна влада жестоко непријателски настроена кон САД и Израел, посветена на ширење на неговата фундаменталистичка визија за шиитскиот ислам низ целиот Блиски Исток.

Трамп и неговите најблиски советници велат дека е невозможно да се работи со сегашните лидери на Иран, со оглед на нивниот религиозен радикализам и отворена омраза кон Западот. Тие тврдат дека одбивањето на Иран да ги прифати барањата на Трамп за време на нуклеарните разговори минатиот месец, заедно со заканата со оружје, го покажа фанатизмот на неговите лидери.

Потрагата по умерен политичар

Во понеделник, Трамп ги нарече иранските лидери „радикални лудаци“: „Ова се болни луѓе. Тие се ментално болни. Тие се лути. Тие се луди“.

Ако иранската влада преживее, прашањето е дали Трамп може да најде „поумерен“ соговорник. Ова би значело некој што е доволно висок во сегашната влада за да има авторитет, но не премногу ангажиран во револуционерна идеологија.

Поранешните американски претседатели преговараа со релативно умерени политичари во рамките на иранскиот политички систем кои изгледаа отворени за поблиски односи со Западот. Во 2015 година, претседателот Барак Обама постигна договор со реформистичкиот ирански претседател Хасан Рохани за ограничување на нуклеарната програма на земјата во замена за ублажување на економските санкции.

Некои функционери во администрацијата на Обама се надеваа дека договорот на крајот би можел да ги овласти поумерените функционери и да го отвори Иран кон Западот. Критичарите, вклучувајќи го израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, беа свесни дека политичкиот систем на Иран го водат неговите свештеници и тврдеа дека идејата за умерен политичар е илузија. „Барам умерен ирански политичар веќе 30 години“, се пошегува Роберт Гејтс, тогашен министер за одбрана на САД, во 2008 година.