ЕУ во 2035 година: Поголема, покомплексна и поцврста
До средината на 2030-тите, ЕУ би можела да има дури 36 во споредба со денешните 27 земји-членки
Не е за верување дека Франција или Германија би се осмелиле да го блокираат патот на Украина кон членство доколку таа ентузијастички ги прифати реформите дадени од ЕУ по војната. Сепак, заедно со другите земји-членки, тие ќе вршат притисок за долги транзициски периоди пред новите членки да ги добијат целосните придобивки од членството, без разлика дали тоа се однесува на фондовите на ЕУ, субвенциите за фармите, слободното движење на работниците или, можеби, правата на вето и свој комесар. Тинк-тенковите создадоа паметни дизајни за можно етапно пристапување во оваа насока, вклучително и пробен период во кој новодојденците нема да имаат целосни гласачки овластувања – нешто што може да биде запишано во нивните пристапни договори. Но, најважно е што во моментов не постои таква законска процедура, а за да се договори би била потребна едногласност од сегашните членки.
„Се сомневам дека ЕУ ќе отвори поинаков пат за членство, со постепен прием“, рече Лике Фрис, копретседавач на Европскиот совет за надворешни односи и поранешен дански министер, за Политико.
Се разбира, поголема ЕУ без институционални реформи може да биде рецепт за слабост или парализа, но таа знае да биде флексибилна, да се прилагоди и да напредува, прескокнувајќи ги сопствените ограничувачки правила доколку е потребно. На пример, во својот одговор на Ковид 19, ЕУ ги урна долгогодишните табуа со заедничко купување вакцини и колективно задолжување за финансирање на економското закрепнување. Сега за прв пат користи заеднички фонд надвор од буџетот на ЕУ за да им ги надомести средствата на членовите за оружјето испратено во Украина.
Бидејќи „воената економија“ ќе бара заедничко финансирање за време на војната, со заедничко издавање долгови за одбраната, овие преседани треба да го отворат патот за заедничко купување оружје и муниција за Украина, како и заеднички набавки на оружје за земјите од ЕУ за да се задоволи итната потреба за зајакната одбрана на НАТО против лутата и одмаздољубива Русија.
Дополнително, ЕУ ќе премине од глобализацијата на слободна трговија до позаштитен и поселективен економски модел пред 2035 година, диверзифицирајќи ги своите синџири на снабдување со енергија, минерали и полупроводници подалеку од Кина и Русија и проверка на инвестициите врз основа на безбедносните ризици. Сепак, на континентот ќе му требаат САД како заштитничка нуклеарна суперсила, но кога станува збор за обезбедување на конвенционални вооружени сили, ЕУ ќе мора повеќе да се грижи за себе и да преземе поголема одговорност за своето соседство додека Вашингтон се фокусира на Кина.
Полска и Унгарија и натаму може да претставуваат предизвик за заедничките вредности на ЕУ, со нивната постојана ерозија на независноста на судството, слободата на медиумите, граѓанското општество и граѓанските права. Никој не знае дали финансискиот притисок на ЕУ може да ги смени тие трендови. Но, двете централно-европски земји веројатно нема да го влечат остатокот од ЕУ кон полабава организација на национални држави, за што неодамна се залагаше полскиот премиер Матеуш Моравјецки.
Од друга страна, ако се создаде една понепривлечна ЕУ, тоа може да поттикне некои понапредни земји да напредуваат со поблиска интеграција. Можеме да добиеме ЕУ со различни брзини или со променлива геометрија. Веројатно ќе има неформална основна група со Германија, Франција, Италија, Шпанија и Полска, во зависност од политичката ситуација во Полска. Комисијата сепак ќе биде во центарот бидејќи дава законски предлози и може да дејствува во кризи. Таква основна група веќе постои, бидејќи не сите земји на ЕУ се членки на еврозоната или на Шенген зоната за патување со отворени граници, а до 2035 година може да има јадро на земји кои поблиску ќе соработуваат на одбранбената интеграција.
Лукас Цукалис, академски експерт за европска интеграција и поранешен шеф на внатрешиот тинк-тенк на Комисијата, е загрижен дека ЕУ ќе стане маргинализирана во ера на глобално стратешко ривалство меѓу големите сили – освен ак не стане економска сила и самата и политички созрее. Последната книга на Цукалис, „Европа старее“, е повик за вооружување со молба ЕУ да направи транзиција од мека во тврда моќ и од главен економски и регулаторен актер да стане политички и воен играч.
„За да порасне ЕУ, потребна е интернационализација на еврото, поинтегрирано оданочување, да стане лидер на светската климатска политика и на заедничката одбрана“, изјави Цукалис за Политико. „Тоа е многу малку веројатно да се случи со ЕУ од 27, уште помалку со ЕУ од 35 или 36. Значи, ќе мора да се потпреме на коалиции на подготвени и способни. Неизбежно, тоа ќе треба да го водат Франција и Германија“.
Сепак, зголемената фрагментација на европските политички системи, со послаби влади, растечка социјална нееднаквост и расцепкано, еруптивно јавно мислење, претставува сериозен предизвик за покохерентна ЕУ. Исто така во 2035 година Европа ќе биде старечки континент со хроничен недостиг на работна сила што ќе го спречи растот и економската динамика.
Дали ЕУ ќе го одржи својот регулаторен досег на глобално ниво благодарение на моќта на нејзиниот единствен пазар, останува исто така неизвесно во претстојната ера доминирана од ривалството меѓу САД и Кина. Способноста на ЕУ да ги наметне своите норми и стандарди на дигиталните гиганти и новите технологии, како што е вештачката интелигенција, во која ниту еден од водечките светски играчи не е европски, изгледа уште помалку веродостојна.
Конечно, некои прашања веројатно ќе бидат премногу нерешливи за блокот да ги надмине своите разлики – дури и до 2035 година. На пример, земјите-членки сè уште ќе се борат околу политиките за имиграција и азил наредните 12 години, иако нивната потреба за мигранти работници станува сè поголема. (Политико)