ЕУ навлегува во совршена политичка бура

Европската Унија веќе се бори со преговорите за својот најголем долгорочен буџет досега, крпејќи ја огромната финансиска дупка за Украина и геополитичкиот притисок од САД и Кина, а сега ѝ се заканува парализа поради внатрешните политички конфликти во земји кои заедно сочинуваат околу 60 проценти од нејзиниот БДП и населениe.

„Сите разбраа дека мора да постигнеме… политички договор до крајот на годината“, изјави кипарскиот претседател Никос Христодулидес за Политико на маргините на состанокот на Европскиот совет минатата недела, осврнувајќи се на напнатите преговори за буџетот на блокот.

„Но, шпанските избори значат дека ова повеќе нема да биде можно“, додаде тој. А следната година, „на ред е Франција, Италија“ и другите земји кои излегуваат на гласачки места, истакна Христодулидес, предвидувајќи уште поголеми компликации.

Европската Унија се соочува со невидена дилема: нејзините четири најголеми економии влегуваат во период на избори или политички превирања, што би можело сериозно да ја загрози нејзината способност да постигне што било.

Шпанија излегува на гласачки места следниот месец, а централно-десничарските и крајно-десничарските се на пат да ја преземат власта.

Франција го менува својот претседател во април следната година, а анкетите на јавното мислење ја фаворизираат лидерката на крајната десница Марин Ле Пен.

Алтернатива за Германија (AfD) е во пораст, доведувајќи го во прашање канцеларството на Фридрих Мерц.

Италијанската премиерка Џорџа Мелони и нејзината влада, која е на власт невообичаено долго време, исто така одат на избори во 2027 година.

Минатонеделниот самит на ЕУ понуди ран увид во она што нè очекува. По два дена разговори, лидерите не успеаја да постигнат напредок во врска со буџетот од два трилиони евра и наместо тоа се вклучија во неочекувано жестока дебата за енергетската политика.

Заклучоците од самитот очигледно изоставија какво било споменување за постигнување консензус за буџетот пред крајот на годината. Земјите-членки се спротивставија на напорите на претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, да го постави рокот за договорот на крајот на 2026 година, иако нови самити се закажани за ноември и декември.

Доколку тие состаноци не успеат да доведат до договор, веќе тешките преговори ќе се протегаат до 2027 година, кога изборните битки веројатно ќе им натежнат уште повеќе, а владите можеби ќе бидат помалку склони да прават компромиси потребни за постигнување договор.

Парализата од која се плаши Брисел додека се загрева европскиот изборен циклус веќе почнува да се засилува, а самитот од минатата недела покажа колку е тешко да се постигнат компромиси.

Наместо да постигнат големи договори (француско-германскиот договор за автомобили беше единствениот исклучок), лидерите го искористија состанокот за подлабоко да ги продлабочат своите позиции и да добијат тактички предности над соперничките табори.

Песимизмот беше опиплив, според шест неименувани дипломати и функционери со кои разговараше Политико. Неколку од нив предупредија дека Европската Унија се соочува со силен отпор во наредните месеци.

„Следната година ќе биде уште полошо“, рече висок дипломат на ЕУ.

„Вистина е, поради овој изборен календар… следната година ќе биде многу потешко во земјите-членки и во Европскиот парламент“, рече пратеничката на социјалдемократите во Европскиот парламент, Карла Таварес, коизвестувач за преговорите за буџетот.

Внатрешната слабост на Европската Унија тешко можеше да дојде во полошо време. Од американскиот претседател Доналд Трамп кој го поткопува трансатлантскиот сојуз до растечкиот трговски дисбаланс со Кина, ЕУ се соочува со зголемени геополитички и економски притисоци од повеќе страни.

„Тие бараат наше неединство. Тие сакаат наше неединство“, им рече белгискиот премиер Барт де Вевер на новинарите на брифинг доцна во ноќта за време на самитот, осврнувајќи се на земјите источно и западно од Брисел, но не именувајќи ги.

Поранешниот литвански министер за надворешни работи Габриелиус Ландсбергис, сега истражувач на Универзитетот Стенфорд, беше помалку воздржан. „Сега сме нападнати од три страни: од САД, Русија и Кина“, рече тој.

Вашингтон ги преиспитува старите сојузи кои беа основа на европската безбедност со децении.

Москва води хибридна војна низ цела Европа, од кибер напади и саботажи до обид за напад со беспилотни летала врз аеродромот во Лајпциг, за кој Берлин го обвини Кремљ.

Пекинг го затегнува својот стисок врз клучните синџири на снабдување и ги преплавува европските пазари со евтин извоз.

Тука е и проблемот со Украина. Земјата се соочува со буџетски дефицит од 30 до 35 милијарди американски долари следната година, според Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), а Русија ја напаѓа својата енергетска инфраструктура пред суровата зима. И тоа и покрај 90-те милијарди евра за кои Европската унија веќе се согласи минатата година.

Ландсбергис рече дека наредните месеци изгледаат „екстремно лоши“ за Киев. „Сè паѓа на грбот на Европа“, рече тој.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски звучеше мрачно на самитот, кажувајќи им на новинарите дека ако Украина падне, 20 милиони Украинци ќе ја преплават ЕУ. „Русија нè убива“, рече тој. „Нема да престанат“

Едно од решенијата за финансиските проблеми на Украина би можело да биде 200 милијарди евра руски средства кои се блокирани на неодредено време во финансискиот депозитар „Еуроклеар“ со седиште во Брисел. Но, нема индикации дека ЕУ ќе најде заеднички јазик ниту во таа област, со оглед на тоа што Белгија, која стави вето на претходните обиди за користење на руски средства за помош на Украина, сè уште не сака да попушти.

„Ништо не се променило“, рече шведскиот премиер Улф Кристерсон.

Проблемите на ЕУ одат подалеку од нејзиниот буџет или индивидуалните политички прашања. Со политичката иднина на неколку од најмоќните лидери во Европа во прашање, Брисел ризикува да ги изгуби стабилните сојузи и искусните лидери потребни за постигнување компромиси.

„Сега имаме Европа без јасен лидер“, тврди друг дипломат на ЕУ.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, е моќна. Но, ги немаме Меркел или Митеран.

Францускиот претседател Емануел Макрон е уставно спречен за трет последователен мандат. За време на дискусија зад затворени врати конечно на самитот оваа недела, Макрон призна дека нема да има политички мандат да потпише буџетски договор во последните месеци од власта, изјавија четворица европски дипломати.

Шпанскиот премиер Педро Санчез е на пат кон пораз по осум години власт, според анкетите. Шпанците ќе гласаат на 29 ноември, што значи дека Санчез ќе биде во полн изборен замав за време на состаноците на лидерите на ЕУ на 13 и 26 ноември.

Кошта, кој нагласува потребата од постигнување договор за буџетот на ЕУ до крајот на 2026 година, за да биде готов до 2028 година, ги намали стравувањата дека следниот бран избори на ЕУ би можел да застане на патот.

„Живееме во 27 демократии“, рече тој во петокот. „Имаме избори повеќе или помалку секој месец.“ Доколку сè се вртеше околу изборите, никогаш немаше да можеме да се договориме за нов буџет.“

Без оглед на резултатот, не се очекува Мадрид да формира влада пред јануари, што би можело да ги наруши разговорите за буџетот, според двајца дипломати од ЕУ.

Никој не може да знае колку време му останува на функцијата на германскиот канцелар Мерц. Иако следните федерални избори не се закажани до 2029 година, зајакнувањето на AfD и падот на популарноста на Мерц го отежнуваат проценувањето колку би можел да биде спремен за компромис.

Италија, исто така, има избори во октомври 2027 година. Друг дипломат од ЕУ рече дека не очекува Мелони да чека толку долго. Таа верува дека би можела да ги распише изборите многу порано.

Висок функционер на ЕУ рече дека јануари би можел да биде добро време за финализирање на буџетот. Тоа би можело да биде последна шанса да се постигне договор пред европските политички превирања да го отежнат постигнувањето компромис. (Политико)