ЕК „згрешила“ што и дала 10 милијарди на Унгарија во 2023 година, Брисел си ги бара назад!

СТРАЗБУР – Европската комисија треба да ја поништи својата одлука за ослободување на 10 милијарди евра за Унгарија во 2023 година, според висок правен советник на највисокиот суд на Европа. Судот на правдата на ЕУ го испитува тврдење на Европскиот парламент дека Комисијата ги прекршила сопствените правила кога го одмрзнала финансирањето за Унгарија во декември 2023 година – пари што биле задржани поради загриженост за владеењето на правото.Европратениците  обвинуваат дека одлуката била донесена во пресрет на клучниот самит на лидерите на ЕУ на кој блокот очајно бараше од унгарскиот премиер Виктор Орбан да соработува за испраќање помош на Украина.

Правното мислење на генералната адвокатка Тамара Ќапета – за поништување на одлуката на Комисијата за одмрзнување на средствата – ќе ги води судиите при нивната конечна одлука, која ќе биде донесена за неколку месеци. Генералните адвокати не се судии, туку правни советници кои му помагаат на судот во комплицирани или невидени случаи.

Мислењето доаѓа во чувствително време, бидејќи Орбан заостанува во анкетите пред изборите во април. Лидерите на ЕУ неколку месеци цврсто избегнуваа да се борат против Будимпешта или да кажат нешто премногу критично за премиерот, со разбирање во Комисијата и меѓу дипломатите дека секој притисок врз Орбан ќе биде претворен во материјал за кампањата. Правното мислење „не е она што ни требаше“ толку блиску до гласачкото ливче, рече дипломат од ЕУ, кој побара анонимност за слободно да зборува. Комисијата одби да коментира за мислењето на правниот советник. Орбан исто така не коментираше за пресудата додека пристигнуваше на самитот на лидерите на ЕУ .

Во мислењето на Чапета се вели дека Комисијата „неправилно“ ги применила сопствените барања за владеење на правото кога ги предала средствата пред реформите на унгарската влада целосно да се применат.

Таа, исто така, рече дека Комисијата не спроведела „соодветна проценка на реформите поврзани со независноста“ на Врховниот суд на Унгарија и назначувањето на членови на Унгарскиот уставен суд – две клучни прашања за кои Парламентот рече дека Комисијата не ги решила правилно.

Генералниот адвокат, исто така, ја критикуваше Комисијата за недостаток на транспарентност, велејќи дека не успеала да обезбеди соодветни аргументи за одлуката за одмрзнување на средствата.

„Комисијата должи објаснување не само на Унгарија, туку и на граѓаните на ЕУ во целина“, се вели во соопштението од судот.

Сепак, генералниот адвокат не ги поддржа обвинувањата на Парламентот дека Комисијата ги злоупотребила своите овластувања.

Вратете ги парите

Рене Репаси, германски европратеник и професор по право на ЕУ на Универзитетот Еразмус во Ротердам и на Универзитетот во Женева, рече дека поништувањето би значело дека Комисијата треба „да побара враќање на парите“.

„Доколку Унгарија не ги врати, Комисијата може да ги намали другите исплати, кои Унгарија има право да ги добие, за износот што Унгарија е должна да ги врати“, рече Репаси.

Комисијата се бранеше за време на расправата во октомври 2025 година, велејќи дека Будимпешта формално ги исполнила специфичните однапред утврдени технички „пресвртници“ за решавање на загриженоста за судската независност и затоа Комисијата морала да ги ослободи средствата. Но, мислењето на генералниот адвокат е во согласност со аргументот на адвокатите на Парламентот дека Комисијата требало да има поширок поглед на системските недостатоци во владеењето на правото во Унгарија и дека погрешно го проценила исполнувањето на целите за судска реформа.

Европатрапетецот од Зелените, Даниел Фројнд, рече дека мислењето на генералниот адвокат „беше остар прекор до Комисијата. Доколку судот го следи ова образложение во својата конечна одлука, тоа би означило победа за владеењето на правото во Европа“.

Тој додаде дека мислењето „потврдува она што Европскиот парламент долго го осудува: Ослободувањето на 10 милијарди евра за унгарската влада беше нелегално и политички мотивирано. Со тоа што постапи така, Комисијата го прокоцка сопствениот кредибилитет. Средствата на ЕУ мора да се исплаќаат само кога примателот го почитува законот, европските вредности и владеењето на правото. Очекуваме Европската комисија да се придржува до овие принципи во иднина. Мора да престане да дозволува да биде манипулирана од автократи како Виктор Орбан.“ (Политико)