Додека илјадници се заробени во Дубаи, супербогатите летаат со приватни авиони

Приватните авиони, кои загадуваат до 14 пати повеќе од комерцијалните, станаа главно средство за бегство за супербогатите од ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток. По нападите насочени кон луксузни хотели и Меѓународниот аеродром во Дубаи, клучен авијациски центар во Обединетите Арапски Емирати, компаниите за приватни авиони се преплавени со побарувачка и покрај вртоглавото зголемување на цените. Иако сите комерцијални летови беа приземјени во текот на викендот, а услугите само делумно беа обновени, оние со длабок џеб не мораа да чекаат, пишува Euronews Green.

Прекинувањето на летовите остави илјадници луѓе заглавени во Дубаи. Многумина, плашејќи се за својата безбедност, се обидоа да избегаат со четиричасовно возење до Мускат во Оман, додека некои дури и се впуштија во 10-часовно патување до Ријад, главниот град на Саудиска Арабија.

Но, повеќето комерцијални летови од Мускат до Европа беа целосно резервирани до крајот на неделата, оставајќи ги патниците само со две опции: да останат таму и да се надеваат на најдоброто или да изнајмат приватен авион. Огромната побарувачка ги зголеми цените на чартер летовите, при што супербогатите плаќаат до 200.000 евра за да избегаат од градот и околните региони.

Меѓу оние што го напуштиле регионот се фудбалската ѕвезда Кристијано Роналдо, чиј приватен авион полета од Саудиска Арабија во понеделник вечерта, и италијанскиот министер за одбрана Гвидо Кросето, кој се врати дома со своето семејство со воен авион.

Летање над хаосот
Тајрон Скот, од британската добротворна организација против сиромаштијата „War on Want“, за „Euronews Green“ изјави дека широката употреба на приватни авиони открива „очигледна глобална нееднаквост“.

„Кога ќе се случи криза, најбогатите во светот буквално можат да летаат над хаосот, додека милиони други се заробени во конфликтни зони или се соочуваат со затворени и силно чувани граници“, рече тој.

Дубаи долго време е игралиште за богатите, привлекувајќи ги со својот сјај, гламур и недостаток на данок на доход. Но, таа привлечност, дополнително засилена од влијателните лица на социјалните медиуми, е изградена врз грбот на работниците мигранти кои, според групите за човекови права, се соочуваат со систематска експлоатација.

Во 2023 година, непрофитната организација FairSquare откри дека работниците мигранти на местото на конференцијата COP28 во Дубаи биле принудени да работат на отворено во екстремна топлина, што „претставувало сериозна закана за нивното здравје и можело да биде фатално“. Истрага од 2024 година, исто така, предупредила дека ниско платените работници мигранти во ОАЕ биле непропорционално погодени од долготрајната епидемија на денга треска по катастрофалните пролетни поплави. За овие работници, кои се ‘рбетот на импресивниот хоризонт на Дубаи, бегството од конфликтот не е опција.

Нееднаквоста во срцето на кризата
„Нееднаквоста во срцето на оваа приказна е исто така во коренот на климатската криза“, вели Хана Лоренс, портпаролка на Stay Grounded.

„Додека супербогатите можат да си дозволат да платат десетици илјади евра за да избегаат со приватни авиони, оние кои се најпогодени од војната и климатската криза немаат таква опција.“

Лоренс тврди дека безбедноста не треба да зависи од тоа дали некој може да си дозволи приватен лет. „Секој заслужува безбедност и иднина во која може да напредува“, додава таа. „Мора да ставиме крај на растечката нееднаквост што ја претставуваат приватните авиони, луксузниот туризам и привилегиите на ултрабогатите.“

Еколошкиот отпечаток на луксузот
Приватните авиони се исто така познати по нивното разорно влијание врз животната средина и значително придонесуваат за климатските промени. Анализата на „Транспорт и животна средина“ покажа дека приватните летови се од пет до 14 пати повеќе загадувачки по патник од комерцијалните авиони и 50 пати повеќе од возовите. Сепак, емисиите од приватните авиони се зголемија за 46 проценти помеѓу 2019 и 2023 година.

„Во време на ескалација на климатската криза и глобалната нестабилност, неодржливо е ова ниво на луксуз со интензивен јаглерод да остане во голема мера неоданочено и нерегулирано“, вели Скот. „Владите треба сериозно да размислат за мерки како што се силни даноци на богатство и давачки на приватните авиони за да ги ограничат прекумерните емисии и да обезбедат дека најбогатите го плаќаат својот фер дел од кризите што нивниот начин на живот помага да се поттикнат.“

Данок на климата?

Повиците за поагресивно оданочување на луксузните стоки со интензивен јаглерод и профитите од фосилни горива се зголемија во последниве години, додека супербогатите продолжуваат да го покажуваат она што Оксфам го опишува како „врвна јаглеродна ароганција“.

Извештајот на невладината организација во јануари покажа дека најбогатиот еден процент го исцрпил својот годишен буџет за јаглерод само во првите 10 дена од 2026 година. Ова е точката во која емисиите на CO2 ги надминуваат ограничувањата потребни за одржување на глобалното затоплување во рамките на 1,5°C, како што е утврдено со Парискиот договор. Анализата, исто така, покажа дека најбогатите 0,01 процент од светот…

Известувањето од 2025 година од организацијата World Weather Attribution анализираше 22 катастрофи поврзани со климата и откри дека жените низ целиот свет носат „непропорционален товар“.

Но, нееднаквоста оди подлабоко и може да се види во самите научни докази. Многу од студиите на организацијата се фокусираа на екстремните врнежи на Глобалниот Југ – колективен термин за земјите во Африка, Азија, Латинска Америка и Океанија кои често се нарекуваат земји во развој. Научниците постојано откриваат празнини во податоците во овие области, тврдејќи дека потпирањето на климатски модели развиени првенствено за Глобалниот Север ги спречува да извлечат сигурни заклучоци.

„Оваа нееднаква основа во климатската наука ги одразува пошироките неправди на климатската криза“, заклучува извештајот.