САД вршат притисок врз сојузниците од НАТО да се уништи Меѓународниот кривичен суд. Како ќе се постави Македонија?

САД се обидуват да ги вклучат своите сојузници од НАТО во кампања за „систематско демонтирање“ на Меѓународниот кривичен суд (МКС), со што дополнително ги затегнаа и онака напнатите трансатлантски односи.

За време на состанокот зад затворени врати на 32. амбасадори на НАТО во Брисел, одржан во средината на јули, американскиот претставник Метју Витакер побара помош од земјите-членки на НАТО за расформирање на ова меѓународно тело и ги повика да се повлечат од основачкиот документ на Судот – Римскиот статут. Ова го открија тројца дипломати од НАТО, кои сакаа да останат анонимни за да можат слободно да зборуваат, пишува „Политико“.

Витакер го завршил своето обраќање со зборовите: „Внимателно ќе следиме кој застанува на страната на Америка“, изјавија тројцата дипломати.

Повеќе земји-членки на НАТО изјавија дека не се согласуваат со идејата на САД да го демонтираат МКС. Македонија како мала земја молчи, но можеби ќе дојде моментот кога ќе треба да се изјасни. Во интервју за десничарскиот американски медиум „Брајтбарт“ во август, македонскиот премиер Христијан Мицкоски изјави дека Македонија целосно го поддржува Доналд Трамп и САД, па и кога за тоа мора да плати политичка цена. Особено кога гласаше идентично со САД во Обединетите нации. 

„Кога на Америка ѝ беа потребни сојузници за да заземат позиции, мојата земја не се криеше во толпата, што е многу важно“, изјави Мицкоски за „Брајтбарт“. „Многу бргу, јасно и доследно застанавме на страната на САД, дури и кога тоа има политичка цена. Кога на претседателот Трамп му беше потребна нашата поддршка во декларациите за гласање во Обединетите нации, кои се засноваат на интересите на администрацијата на претседателот Трамп, ја дадовме нашата несомнена поддршка без никакви резерви за разлика од некои други засегнати страни. Ќе продолжиме да го правиме тоа и во иднина“, рече Мицкоски. Дали тоа ќе се однесува и на демонтирањето на Меѓународниот кривичен суд е големо прашање.

Притисокот врз сојузниците да го напуштат Судот – поттикнат од загриженоста на САД дека нивните сопствени функционери би можеле да се соочат со кривично гонење за воени злосторства – е дел од пошироката кампања на администрацијата на Трамп против меѓународните институции и правила што се доживуваат како ограничување на слободата на дејствување на САД. Белата куќа презеде чекори за повлекување на САД од Парискиот договор за климата, се повлече од Светската здравствена организација, го прекина учеството во Советот за човекови права на ОН и вршеше притисок врз компаниите да го бојкотираат вселенскиот самит во Париз што се одржува оваа недела, а истовремено започна и низа трговски војни.

Паралелно со коментарите на Витакер, американската мисија испрати документ до делегациите на НАТО во кој се наведува: „Соединетите Држави систематски ќе ги демонтираат капацитетите на МКС… цврсто бараме веднаш да преземете чекори за повлекување“, според деталите од документот споделен со „Политико“.

Исто така, се вршеше притисок врз сојузниците да ја „разгледаат заканата“ што МКС ја претставува за нивните земји, „јавно да ја осудат“ нејзината „прекумерна надлежност“ и „веднаш да престанат“ со каква било материјална поддршка за судот. „Ајде еднаш засекогаш да ставиме крај на фарсата со МКС“, се вели во документот. Иако НАТО не е потписник на договорот за судот, сите членки на Алијансата, освен Турција и САД, се негови членки.

Кампањата против МКС беше покрената ова лето од американскиот државен секретар Марко Рубио, кој го обвини судот за задирање во суверенитетот на САД.

„МКС и нејзините пријатели водат војна против нашата земја, не со куршуми или ракети, туку со статути, договори и силата на таканареченото меѓународно право“, изјави Рубио на 13 јули. „Ако веруваат дека можат да нè лишат од нашиот суверенитет, ние ќе ги научиме што навистина значи американската решителност“.

Судот беше основан во 2002 година за да им суди на лица обвинети за најтешките меѓународни кривични дела, вклучувајќи геноцид и воени злосторства.

Коментарите биле „прилично шокантни“, изјави еден од дипломатите на НАТО. Вториот дипломат додаде дека тие биле „разочарувачки“.

Како одговор на забелешките на Витакер – кои беа покренати како споредна точка на дневниот ред на инаку редовен состанок – Франција и Холандија застанаа во одбрана на Меѓународниот кривичен суд (МКС) и сигнализираа дека се противат на тој потег, наведоа дипломатите.

Американските претставници исто така го покренале ова прашање во билатерални разговори со европските земји, изјавија двајца од дипломатите.