Во ЕУ, единственo Хрватска нема инсинератор за отпад – но не за долго: Овие градови покажаа интерес

По случајот со неправилно отстранет отпад во Госпиќ, Хрватска започна потрага по локација каде што би можел да се изгради инсинератор за опасен отпад. Фондот за заштита на животната средина и енергетска ефикасност ги испитува окрузите за да утврди дали има град или општина подготвена да прифати таков објект

„Кога би можел да се заврши ова скринирање, или овие истражувања на окрузите? Па, ќе го направиме тоа многу наскоро, па нема да ви го кажам датумот сега, но тоа е прашање на неколку недели“, вели заменик-директорот на Фондот, Мирко Будиша.

Хрватска е единствената членка на Европската Унија без инсинератор, додека низ Унијата работат повеќе од 530 од нив. Само во Виена има четири: три инсинератор за комунален отпад, а една инсинератор за опасен и заразен отпад. Енергијата добиена од инсинерацијата се користи за производство на електрична енергија и греење на градот.

„Што добиваат? Добиваат поевтин начин за отстранување на отпадот.“ „Тие добиваат дел од електричната енергија и топлината од неа“, вели Виктор Симончиќ, поранешен советник на словенечката влада за управување со отпад.

Општинските и постројките за опасен отпад користат различни технологии. „Кога се работи за опасен отпад, температурите на согорување мора да бидат значително повисоки“, објаснува Симончиќ.

Шибеник, Осиек и Риека покажуваат интерес
Првата хрватска електрана за гориво од отпад во тиња треба да се изгради во Бикарац во близина на Шибеник, но има интерес и на други места.

„Шибеник, Осиек, имаме интерес од градот Риека, имаме интерес од некои помали локални единици, па на крајот ќе видиме кои ќе ги избереме за кофинансирање“, вели Будиша.

Одлуката нема да зависи само од локалните власти. Пред три години, граѓаните протестираа против согорувачот за медицински отпад во КБЦ Ребро, а претходно против планираниот согорувач во загрепски Ресник.

Загреб некогаш имал инсинератор за опасен отпад
Загреб некогаш имал единствен инсинератор за опасен отпад во Хрватска. Патот, изграден кон крајот на 1980-тите во близина на Јакушевац, работел до 2002 година, кога бил затворен по пожар.

Јосип Павковиќ од Здружението за градска екологија смета дека функционален систем за управување со отпад не може да се воспостави без електрана.

„Во Хрватска постои силен отпор кон изградбата на вакви објекти, како и на многу други објекти кога станува збор за управување со отпад, а секој што тврди дека може да се воспостави функционален систем без електрана или не е ни приближно запознаен со целата тема или лаже од некоја свесна причина и интерес“, предупредува Павковиќ.

„Се чини дека сме станале глупави“

Плановите за модерна електрана што би произведувала топлина за Загреб постоеле пред околу триесет години.

„Се чини дека сме станале глупави, бевме паметни затоа што во 1990 година дури имавме и локација за инсинератор за комунален отпад во Загреб. „Загреб е како роден град кој треба да има електрана напојувана од отпад“, заклучува Симончиќ.

Новото барање локација отвора можност за дефинирање на национални и локални стратегии, но и за обезбедување појасни информации за граѓаните. Според Јосип Павловиќ, најголемата пречка не е самата технологија, туку недовербата во институциите што треба да го надгледуваат работењето на електраната.

„Луѓето дури и не веруваат во технологијата на самата електрана колку што не веруваат во системот за надзор. И тоа е она во што прво мора да ги убедиме граѓаните на Република Хрватска, дека надзорот ќе биде легитимен, транспарентен и дека ќе работи според сите наведени законски норми“, предупредува Павловиќ.

Додека во Хрватска инсинераторите се сметаат за закана со децении, европските градови ги користат за отстранување на отпад, производство на енергија и греење. Во Копенхаген, дури има и скијачка патека на покривот на една таква електрана.