Во САД останаа само 76 орки. Сега се обидуваат да ги спасат со помош на вештачка интелигенција
Последните 76 единки од загрозената популација на таканаречените јужни китови убијци пристигнаа во морето Салиш во септември. Секоја година, оваа единствена група орки влегува во Адмиралскиот Теснец и се упатува кон Пјуџет Саунд во државата Вашингтон во потрага по кралски лосос. Но, екстремно прометните бродски линии создаваат огромна подводна бучава што се меша во нивниот лов и комуникација и ги изложува на ризик од судири со бродови, пишува CNN.
Загрозена популација под притисок
Дури во 1970-тите години научниците утврдија дека овие китови, кои се хранат исклучиво со риби, се генетски различни од побројните китови убијци на Бигс. Првото броење во 1974 година регистрираше само 71 единка. Популацијата достигна врв од 97 китови во 1996 година, но се намали на 79 до 2001 година. Јужните китови убијци официјално беа прогласени за загрозен вид во 2005 година.
„Подводната бучава е постојана закана. Кога е бучно, на китовите им е потешко да најдат храна. Се случува да почнат да ловат и да промашат, што е само потрошена енергија без резултати.
Понекогаш бучавата ги тера целосно да се откажат од ловот, што е особено опасно за женките кои се подготвуваат да забременат или веќе дојат“, објасни Рејчел Аронсон, директорка на програмата „Тивок звук“, иницијатива за промовирање одржливи морски практики.
Студија од 2024 година покажа дека за секое зголемување на максималниот шум во децибели, веројатноста дека женката ќе оди на лов се намалува за 58 проценти, а успехот во фаќањето за двата пола се намалува за 12,5 проценти.
Иницијативата за потивки мориња и пловки со вештачка интелигенција
Бидејќи економијата на државата Вашингтон е во голема мера зависна од трговијата, усогласувањето на поморската индустрија и зачувувањето на природата е сложена задача. Во 2022 година, организацијата „Quiet Sound“, следејќи го примерот на канадската програма „Echo“, воведе доброволна програма за забавување на бродовите на делница од 20 милји кон најголемите пристаништа Сиетл, Такома и Еверет.
Побавните бродови прават помалку бучава, а Аронсон наведува дека 73 проценти од бродовите учествуваат во програмата, додека подводната бучава е намалена за 50 проценти. Сепак, точното следење на локацијата на китовите останува предизвик, па затоа „Quiet Sound“ соработуваше со SMRU Consulting и Microsoft за да распореди акустична пловка опремена со вештачка интелигенција.
SMRU Consulting, компанија од Универзитетот Сент Ендрус во Велика Британија, развива паметни бови од 2014 година. Кормак Бут, извршен директор на компанијата, вели дека компанијата се оддалечила од стариот пристап на собирање и анализа на податоци со месеци. „Целта сега е да се обезбедат сигурни информации во реално време за настаните, за луѓето да можат веднаш да донесуваат одлуки“, вели Бут.
Во јули 2025 година, SMRU и Microsoft започнаа партнерство за да тестираат дали вештачката интелигенција на бовата може да идентификува повици на китови. „Следењето под вода генерира многу повеќе звучен материјал отколку што човекот може рачно да прегледа.
Вештачката интелигенција најмногу помага во однос на брзината на обработка на толку многу податоци“, рече Хуан Лависта Ферес од Microsoft. Бовата е опремена со системот за вештачка интелигенција Water SPARROW на Microsoft, кој беше лансиран во 2024 година.
Тестирање и иднината на проектот
Комуникациско-акустичната бова беше распоредена во јули во теснецот Харо, по должината на границата меѓу САД и Канада. „Ова е областа каде што можеме да направиме најмногу за да ги спасиме јужните китови-жители“, рече Џејсон Вуд, главен научник во SMRU Consulting.
Бова со три хидрофони моментално ја тестира вештачката интелигенција на Microsoft и постојниот систем за анализа на SMRU. Според Ферес, резултатите се охрабрувачки, а бројот на лажни позитиви се намали на прифатливо ниво.
Поради ризикот од лажни аларми, бовата сè уште не испраќа податоци до Системот за морски аларми (WRAS), но ова наскоро може да се промени. Системот, управуван од Ocean Wise, испраќа текстуални пораки до капетаните кога се наоѓаат на 10 наутички милји од локацијата на китот. „Сакаме морнарите да имаат информации во реално време.
„На големите бродови им се потребни до пет милји за да забават, па затоа информациите од целиот регион се клучни“, рече Аронсон. Вуд додава дека секој метод на детекција има ограничувања, но се надева дека вештачката интелигенција ќе овозможи комбинирање на податоците од хидрофони, термални камери и теренски извештаи за подобри резултати.
Една од целите, вели Ферес, е подобро да се разберат сезонските модели на движење на китовите и софтверот Water SPARROW да стане отворен за поширока употреба. „Со оглед на критичната состојба на популацијата, не е прашање дали овие бови со вештачка интелигенција ќе бидат распоредени пошироко, туку кога. Опстанокот на овие китови зависи од тоа“, заклучи Ферес.