Судан: Зошто војската се бори меѓу себе и што е сржта на судирот

Суданската војска и моќната паравоена група во неделата втор ден се бореа за контрола на државата погодена од хаос, сигнализирајќи дека не се подготвени да ги прекинат непријателствата и покрај зголемениот дипломатски притисок за прекин на огнот.

Лекарска група соопшти дека најмалку 56 цивили биле убиени и верува дека има десетици дополнителни смртни случаи меѓу ривалските сили. Суданскиот лекарски синдикат соопшти дека околу 600 луѓе биле ранети, вклучувајќи цивили и борци.

Судирите ги затворија повеќемесечните засилени тензии меѓу војската и нејзиниот партнер, кој стана ривал, групата Сили за брза поддршка (РСФ). Тие тензии го одложија договорот со политичките партии за враќање на земјата во нејзината краткотрајна транзиција кон демократија, која беше исфрлена од колосек со воениот удар во октомври 2021 година.

Тешки борби се водеа рано наутро во неделата во главниот град Картум и соседниот град Омдурман, имаше жестоки судири околу воениот штаб, меѓународниот аеродром во Картум и седиштето на државната телевизија, рече Тахани Абас, истакнат застапник за правата на човекот.

„Битките не престанаа“, рече таа од нејзиниот семеен дом блиску до воениот штаб. „Тие пукаат едни против други по улиците. Тоа е сеопфатна војна во станбени области“.

Абас рече дека нејзиното семејство ја поминала ноќта гушкајќи се на приземјето од нивниот дом. „Никој не можеше да заспие, а децата плачеа и врескаа при секоја експлозија“, рече таа. Се слушнале звуци на истрели додека таа зборувала за Асошиетед прес.

Воени авиони, исто така, ги нападнаа базите на РСФ низ главниот град.

Војската и РСФ тврдеа дека имаат контрола над стратешките локации во Картум и на други места во округот. Нивните тврдења не можеа да бидат независно проверени.

Двете страни доцна во саботата сигнализираа дека не се подготвени да преговараат.

Војската, на чело со генералот Абдел-Фатах Бурхан, повика на разбивање на РСФ, која ја означи како „бунтовничка милиција“. Шефот на РСФ, генерал Мохамед Хамдан Дагало, за сателитската информативна мрежа Ал Арабија изјави дека ја отфрла можноста за преговори. Дагало го повика Бурхан да се предаде.

Во меѓувреме, се чинеше дека се зголемува дипломатскиот притисок.

Врвни дипломати, вклучително и државниот секретар на САД, генералниот секретар на ОН, шефот за надворешна политика на ЕУ, шефот на Арапската лига и шефот на Комисијата на Африканската унија, ги повикаа страните да престанат да се борат. Членовите на Советот за безбедност на ОН, кои се спротивставени во другите кризи ширум светот, повикаа на итен прекин на непријателствата и враќање на дијалогот.

Арапските држави со удел во Судан – Катар, Египет, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати – упатија слични апели.

Американскиот државен секретар Антони Блинкен изјави дека се консултирал со министрите за надворешни работи на Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати. „Се согласивме дека е од суштинско значење страните веднаш да ги прекинат непријателствата без предуслови“, рече тој во изјавата рано во неделата.

Неодамнешните тензии произлегуваат од несогласувањето околу тоа како РСФ, на чело со Дагало, треба да се интегрира во вооружените сили и која власт треба да го надгледува процесот. Спојувањето е клучен услов за непотпишаниот транзициски договор на Судан со политичките групи.

Продемократските активисти ги обвинија Бурхан и Дагало за злоупотреби против демонстрантите низ округот во последните четири години, вклучително и смртоносното растурање на протестен камп пред седиштето на војската во Картум во јуни 2019 година, кога загинаа над 120 демонстранти. Многу групи постојано бараат одговорност. РСФ долго време беше обвинет за злосторства поврзани со конфликтот во Дарфур.

Од државниот удар во октомври 2021 година, Судан е управуван од совет на генерали, а во центарот на спорот се двајца воени лица. Генералот Абдел Фатах ал-Бурхан, кој е шеф на вооружените сили и всушност претседател на земјата. И неговиот заменик и водач на РСФ, генерал Мохамед Хамдан Дагало, попознат како Хемедти. Тие не се согласуваат околу насоката во која оди земјата и предложениот чекор кон цивилно владеење.

Една од главните спорни точки е околу плановите за вклучување на 100.000 припадници на РСФ во армијата и кој потоа ќе ги води новите сили.

РСФ е формирана во 2013 година и потекнува од озлогласената милиција Џанџавид која брутално се бореше против бунтовниците во Дарфур.

Оттогаш, генералот Дагало изгради моќна сила која интервенираше во конфликтите во Јемен и Либија и контролира некои од рудниците за злато во Судан. Обвинет е и за кршење на човековите права, вклучувајќи го и масакрот на повеќе од 120 демонстранти во јуни 2019 година. Таквата силна сила надвор од армијата се сметаше за извор на нестабилност во земјата.

Овие борби се последната епизода од нападите на тензии што следеа по соборувањето на долгогодишниот претседател Омар ал-Башир во 2019 година.

Имаше огромни улични протести кои бараа да се стави крај на неговото речиси тридецениско владеење и армијата организираше државен удар за да се ослободи од него. Но, цивилите продолжија да бараат улога во планот за движење кон демократско владеење.

Тогаш беше формирана заедничка воено-цивилна влада, но таа беше соборена со друг државен удар во октомври 2021 година. (Според агенциите)