Словенија го поткопува европското обвинителство уште пред да почне со работа

Премиерот Јанез Јанша одби да ги прифати двајцата словенечки кандидати за Европското јавно обвинителство и ја обвинува Лаура Ковеси дека води политика инспирирана од либералната група во ЕУ

Словенија ја поткопува новата канцеларија на ЕУ за борба против корупцијата уште пред да почне со работа.

Во четвртокот, словенечкиот премиер Јанез Јанша одби да ги прифати двајцата кандидати на неговата земја за Европско јавно обвинителство (ЕППО) – организација наменета за откривање и гонење на злоупотреба на средства од ЕУ.

Со недели, Јанша го влечеше формализирањето го назначувањето на кандидатите – за најпосле да го откаже целосно процесот оваа недела. Без локални обвинители во Словенија, ЕППО ќе се бори да спроведе истраги и да покрене обвиненија во земјата.

Тоа е „многу лош сигнал“, изјави за „Политико“ Лаура Ковеси, шеф на ЕППО, во интервју во седиштето на канцеларијата во Луксембург. „Недостаток на искрена соработка“.

Кога станува збор за Словенија, додаде Ковеси, „очигледно е дека нешто не е веродостојно“.

Овој потег е во согласност со другите постапки преземени од Јанша, десен популист, кој беше критикуван за нарушување на слободата на печатот. Неговата влада го презема Советот на ротирачкото претседателство на ЕУ во јули, давајќи му шест месеци зголемена моќ во критична институција на ЕУ.

Сега Словенија исто така ја тестира способноста на ЕУ да се справи со измамите и корупцијата преку ЕППО, службата што се подготвува да започне со работа на 1 јуни.

ЕППО, кое брои 22 земји на ЕУ како членки, е дизајнирано да ги гони измамите за буџетот на ЕУ. Една од предностите на новото тело, според Ковеси, е неговата способност да се справи со прекуграничните криминали, кои досега беа тешки за гонење – со нов систем што им овозможува на аналитичарите во Луксембург да ги „поврзуваат точките“, а обвинителите ширум континентот да можат  лесно да споделуваат информации.

Канцеларијата ќе се потпре на мрежата на таканаречени европски делегирани обвинители во секоја земја. Но, две земји – Словенија и Финска – сè уште не ги пополнија овие места. Пошироко, пет земји допрва треба да се пријават да бидат дел од ЕППО – Данска, Унгарија, Ирска, Полска и Шведска.

Додека двајца словенечки кандидати беа избрани преку технократски процес, владата со месеци застана во преземањето на последниот чекор – да го признае резултатот – со тоа што постојано одбиваше да ја става работата на дневен ред.

Во четвртокот, владата повика да бидат предложени нови кандидати. Словенечката министерка за правда Лилијана Козловиќ веднаш поднесе оставка во знак на протест.

Ковиси – поранешен главен обвинител во Националната дирекција за борба против корупција во Романија – предупреди дека додека ЕППО може да ја започне својата работа без пополнети некои работни места, Словенија ќе преземе „многу огромен ризик“ ако не одлучи да назначи кандидати.

„Ова ќе влијае на активноста на ЕППО, ефикасноста на ЕППО“, рече таа. „Како можеме подобро да ги заштитиме европските пари без да имаме обвинители во Словенија?“

Додека правилата на новата канцеларија дозволуваат делегирани обвинители во некои случаи да помагаат во други земји, Ковеси рече дека во пракса ќе биде „невозможно да се управуваат сите случаи во Словенија“ без обвинители од земјата кои знаат локални процедури и го зборуваат јазикот.

Андрес Ритер, заменик-главен обвинител на ЕППО, се согласува. „Тоа ќе нè ослаби“, рече тој пред новинарите во петокот, истакнувајќи дека институцијата можеби нема да може да започне со полна сила. Сепак, тој тврди дека ЕППО е „отпорна“ на ваквиот политички притисок, посочувајќи ја нејзината поддршка во ЕУ и другите контакти во Словенија.

Во меѓувреме, Јанша го обвини Ковеси – која е обвинител цел живот- дека води политика.

„Што е со Шведска, Ирска, Полска, Унгарија, Данска E @ЕУОбвинител? Тие воопшто не учествуваат во # ЕППО“, твитна тој доцна во четвртокот.

„Тоа е наш избор, затоа престанете да играте политички игри инспирирани од @RenewEurope @SD“, напиша премиерот, осврнувајќи се на либералната група во Европскиот парламент и на словенечките опозициски социјалдемократи.

Правните експерти не го купуваат аргументот на Јанша.

„Ако започнете постапка, треба да ја завршите“, вели Само Бардуцки, раководител на одделот за уставно право на Универзитетот во Љубљана.

Говорејќи за потегот на владата да ги отфрли постојните кандидати, Бардуцки рече: „Мислам дека немаше основа да ја поништи постапката“.

Дури и судската структура на Словенија беше критична за овој потег. Покрај оставката на министерката за правда, највисокиот обвинител во земјата, Драго Шкета, за „Политико“ изјави дека „правната надлежност“ на владата е „да ги нотира“ кандидатите. А не да „прекрши еден од најважните уставни принципи“.

Но, словенечката влада инсистира на тоа дека едноставно го следи законот.

Во соопштението, владата рече дека првичниот повик за кандидати не ги исполнува законските услови, затоа „му наложи на Министерството за правда веднаш да објави нов повик за поднесување кандидатури за номинација на двајца делегирани европски обвинители“.

Финска, другата земја што допрва ќе номинира делегирани обвинители, е вклучена во поинаков спор со ЕППО.

Хелсинки сè уште нема решено други прашања, како што се пензиите, би функционирале обвинителите – како и трнливата дебата за тоа како да се толкуваат правилата на ЕППО во врска со неговите обвинители кои работатвтора работа дома.

„Многу е важно да имаме само обвинители со полно работно време“, рече Ковиси, додавајќи дека ситуацијата во Словенија е „многу јасен доказ дека треба да имаме само независни обвинители за кои никој не може да се меша во нивната активност“.

Портпарол на делегацијата на Финска во ЕУ рече дека при читањето на регулативата, обвинителите на ЕППО на секоја земја може да работат и како национални обвинители.

Портпаролот тврди дека поради мандатот на ЕППО, „многу ограничен број кривични случаи“ ќе падне на овие обвинители, па затоа треба да им биде дозволено остатокот од деновите да го исполнуваат со други должности.

Сепак, финскиот претставник исто така истакна „за Финска е висок приоритет ЕППО да започне со своите активности што е можно поскоро“.

Постои „разлика помеѓу Словенија и Финска“, рече Ковеси. „Со Финска, истакна таа,„ сè уште не постигнавме договор “.

Комесарот за правда на ЕУ, Дидие Рејндерс изрази жалење за двете ситуации, тврдејќи дека „е обезбедено доволно време“ за решавање на какви било прашања.

„Јас лично се вклучив во голем контакт со одговорни министри“, додаде тој.

„Оваа ситуација нема да го спречи ЕППО да започне со своите активности“. (Политико)