Што го спречува формирањето на регионална берза меѓу поранешните ју-републики?

На прашањето што повеќе би сакал да инвестира, во доларот или во еврото, основачот и претседател на „Делта холдинг“, Мирослав Мишковиќ, даде интересна опсервација дека во иднина нема да инвестира во ниту едното ниту другото, туку во нешто друго. Би инвестирал, вели, во акции.

Со ова тој барем делумно ја „оживеа“ поранешната идеја за формирање регионална берза меѓу поранешните југословенски републики.

„Многу луѓе кои имаат пари купуваат недвижен имот и одиграа најдобро што можат во последните 20, 30 години и ја заштитија вредноста на парите. Сега бивша Југославија мора да инвестира на берзата, бидејќи со добра пропаганда и маркетинг можеа да тргуваат со акции, да не заборавиме на становите“, рече Мишковиќ.

Инаку, покрај Белградската берза, во регионот работат и Љубљанската, Загребската, потоа берзите во Бања Лука, Сараево, Црна Гора и Македонската берза. Според Блумберг Адриа, лани Љубљанската и Белградската берза имале дури стотина, или 145,9 милиони евра помалку промет од претходната година. Експертите велат дека причината е што немало вонредни настани како војни или пандемии.

Порталот наведува и дека берзите во Љубљана, Загреб, Белград, Сараево, Бања Лука и Скопје лани оствариле вкупен промет од 1,743 милијарди евра, а најголем промет е на берзата во Бања Лука од 538,4 милиони евра, по што следи Загребска берза со 371. 8 милиони евра, потоа Љубљана со 330 милиони евра. Во 2022 година, на сите берзи во регионот Адриа, прометот бил за 50 милиони евра поголем од претходната година, вкупно 1.804 милиони евра.

Во претходните години, идејата за ова лебдеше наоколу, а соговорниците на Еуроњуз Србија велат дека тоа е добра идеја, а додека брокерот Ненад Гујаничиќ смета дека е сепак малку „утописка“, економистот Александар Стевановиќ вели дека законски треба да се направи така што берзата има национален третман во сите земји.

„Тоа е убава идеја, но е прилично утопистичка по природа. Исклучително е тешко да се обезбеди политичка и каква било друга рамка за непречен развој на секој поединечен пазар, а да не зборуваме за некое регионално спојување. Значи, може да се случи, но потребни се голем број предуслови за да се исполни, а тоа во моментов не е воопшто реално“, изјави Гујаничиќ за Еуроњуз Србија.

Според него, најголемата пречка за развојот на одделните пазари е немањето политичка волја за нивен развој.

„Да имавме мали и ефикасни индивидуални пазари, лесно ќе се најде заеднички именител во форма на регионална берза. Сите сложени прашања, како што се различните регулативи, лесно би се решиле доколку има наведена заедничка цел, но јасно е дека нема и тешко дека ќе има во блиска иднина“, објаснува Гујаничиќ.

Стевановиќ вели дека не би било лошо да се формира ваква берза, бидејќи „кога ќе собереш малку, ќе добиеш малку повеќе и има поголема шанса да даде некаков импулс“.

„Значи, сигурно не би било лошо да се направи нешто такво… Во овој момент сите национални берзи паднаа на ниво кое е прилично жално. Кога станува збор за обемот на прометот, тој е занемарлив. И тоа не е случај само со нашата берза, тоа е случај и со Подгоричката, Македонската и другите берзи во регионот. Затоа, прометот е низок и тие берзи како институции буквално умираат кај нас“, изјави Стевановиќ за Еуроњуз Србија.

И Гујаниќиќ потврдува дека минатата година била многу лоша за Белградската берза. Според него, Белградската берза минатата година имала најмал промет на акции од нејзиното повторно формирање. Прометот беше помал за цели 40% во однос на годината на пандемијата, што беше доста лошо.

„Оваа состојба е резултат на повеќегодишното иселување на инвеститори и компании од овој пазар“, вели тој и додава дека лани најтргувани акции биле НИС, Дунав осигурување, Металац, аеродромот Никола Тесла и оти, како што наведува, на пазарот има исклучително мал број инвестициски компании. 

Тој додава дека берзата е прилично неразвиена и „оптоварена со лоши искуства од минатото, обележани со бројни корпоративни скандали и слаба заштита на правата на малцинските акционери“.

„Исклучително мал број домашни граѓани тргуваат, а за жал на нашата економија, многу повеќе од нив купуваат акции на странски компании на странски берзи“, објаснува Гујаничиќ.

Стевановиќ вели дека големите компании би можеле први да „повлечат нозе“ и да одлучат да учествуваат на берзата, пренесува Еуроњуз Србија.