Лагите и адутите на Борисов во преговорите за влада во Бугарија

Глетката на првиот ден од новиот парламентарен состав беше грда: Од говорот на претседателот Румен Радев (против „воинџиите“), преку скандалозната тирада на Костадин Костадинов (против „евроатлантската толпа“), па сè до комедијата со неуспешниот избор на претседател на Народното собрание . Впечатокот за сето тоа беше дека во Бугарија парламентаризмот не функционира.

Впрочем, грдоста на ситуацијата не доаѓа од парламентаризмот, туку од содржината на бугарската политика, која е генерирана и од партиите и од претседателот Радев, и од медиумскиот амбиент и пошироко од јавната сфера. Суштинскиот проблем е што се прават обиди да се изгради трајна владејачка структура заснована на две лаги кои се повеќе се разоткриваат во јавноста.

Лага 1: Бугарија не може да се управува без луѓе за кои постојат силни и неспорни сомнежи за корупција.

Целта на предвремените избори беше да се „рехабилитираат“ ГЕРБ и ДПС како партии без кои владеењето е незаменливо. Какви и да се нивните проблеми, во име на „доброто владеење“ на Бугарија, овие проблеми мора да се остават настрана и двете партии повторно да се вклучат , затоа што е полошо без нив.

Лажноста на овие тврдења почна да се открива по две линии. Прво, се покажа дека Бугарија има историски рекорд во пораст на БДП по лице (над 8%) во 2021 година и во првиот квартал од 2022 година. И ова не е гола статистика – Бугарија во последните четири месеци е на првите места по раст на индустриското производство во ЕУ.

Ако се спуштиме на нивото на предизборната реторика на ГЕРБ („во наше време цената на бензинот беше 20 лева“), ќе се каже дека падот на Борисов драматично ги зголеми економскиот раст и индустријата на земјата. Но, и без такви игра на зборови, јасно е дека нема економска катастрофа како резултат на влада без Борисов и ДПС. Колку и да се пени ГЕРБ со некои фактури, „посредници“ и „едно левче“ за „Лукоил“, вистината е дека во многу тешката  ситуација Бугарија добро се снајде без оваа партија (и нејзините филијали), тогаш кога  испораките на рускиот гас беа стопирани, па и значително и опипливо да ги зголеми приходите, особено за ранливата група пензионери.

Исто така, изборниот резултат повторно ги остави ГЕРБ и ДПС изолирани, иако ја зголеми нивната застапеност. Повторно,  не може да се најдат страни кои сакаат отворено да застанат покрај нив, а и двајцата бегаат еден од друг, што ја прави ситуацијата трагикомична.

Лага 2: Бугарија не може да се управува без отворени или пригушени путинофили и „неутралисти“.

Резултатите од изборите покажаа дека путинофилите и неутралните околу Украина заедно имаат околу една четвртина од националната застапеност. Останатите партии заземаат исти позиции како и останатите европски земји. Но, бидејќи некои од овие партии имаат корумпирана репутација, тие ја ставаат Бугарија пред лажна менаџерска дилема: „изберете помеѓу евроатлантизмот и толерирањето на нашата корумпирана репутација“.

Токму оваа дилема, а не самиот парламентаризам, ја прави бугарската политика грда. Оваа дилема би ни ја направила политиката грда дури и да сме претседателска или полупретседателска република, уставна монархија, џамахирија итн. Токму отстранувањето на оваа дилема, а не какви било уставни измени на формата на владеење, е клучот за стабилизација на власта во Бугарија. Затоа што очигледно многу граѓани и нивни претставници созреале доволно за да сфатат дека влада не може да се гради на лажни темели.

Зошто нема мнозинство?

Нема мнозинство за претседавачот (и за владата) затоа што ГЕРБ ја има следнава стратегија:

1.Претседавачот на Националното собрание мора да биде од ГЕРБ, бидејќи тие се прва сила и мора да формираат влада. Нивниот претседавач е потребен за утврдување на дневниот ред;

2. ГЕРБ нема да учествува во влада без „Промените продолжуваат“ (ПП) или „Демократска Бугарија“ (ДБ). Ако нема таква влада, тие одат на избори и активно се подготвуваат за тоа;

3. ГЕРБ сака да постигне начелен договор за заедничко управување дури и пред да бидат јасни нејзините конкретни цели и програми, како и компромисите потребни за негово создавање така што во овој момент нема јасност за конкретните планови и понуди. Односно, ГЕРБ ги држи картите блиску до себе и не објавува никакви конкретни планови. Во суштина, ова е стратегија на уцена: „Или однапред ќе се договорите да владеете со нас – какви што сме, или ќе одиме на избори. Нема да промениме многу, бидејќи (според зборовите на Десислава Атанасова) нема ни еден единствен доказ за корупција на ГЕРБ“.

Големиот адут што го крие Борисов е шефот на главното обвинителство Иван Гешев. Сепак, судијата изгледа ѕирнал во картичките на Бојко Борисов и ги знае неговите планови, па му испратил честитка со поддршка од обвинителството за апсење на миленикот на Борисов. Ова е јасно навестување дека обвинителството во одреден момент може да смета дека има докази во скандалот со особено големи поткупи од коцкарскиот бос Васил Божков. Овој „пријателски“ покер е илустрација за ефектите од основната лага врз бугарската политика, дека без учество на политичари и партии осомничени за корупција, владеењето е невозможно.

Избори?

Целата математика на ГЕРБ е насочена кон тоа дека ќе победи на нови избори. Или дека ако не победат, барем ПП и ДБ ќе загубат, што ќе и олесни на ГЕРБ во следниот парламент. Затоа, гледаме дека ГЕРБ – главно во лицето на Делијан Добрев и компанија – во суштина води изборна кампања.

Но, за да биде успешна нивната стратегија, потребно е ГЕРБ да ги направи ПП и ДБ виновни за новите избори – ова е насоката на целата пропаганда во моментов: Кризата е тешка, ГЕРБ сака да владее, но ПП и ДБ се виновни за изборите, бидејќи се однесуваат како опозиција.

Оваа стратегија може да се смири со едноставни потези. Еден таков потег е  повлекувањето на Никола Минчев како кандидат на ПП за претседател на Народното собрание. Тоа ќе покаже дека проблемот не е во другите, туку во тоа што ГЕРБ нема идеја за работно мнозинство и нема план како да го достигне. Тие едноставно сакаат претходна и безусловна изјава за соработка, која никој нема и не треба да им ја даде.

Има уште еден потег што може да биде одигран во прегпворите за формирање влада во Бугарија од страна на ПП и ДБ. Тие можат да наведат дека се подготвени да поддржат малцинска влада на ГЕРБ (со ДПС и Бугарски подем или други партии) најмалку 100 дена, со пишана програма и јасни конкретни услови: заедничка парламентарна декларација со која се повикува јавниот обвинител да се повлече ;  именувањето на пратеничката квота во независните тела и регулаторни тела и преговарање за основните параметри на буџетот, на пример. Ваквиот потег ќе ја открие вистинската состојба на работите, имено дека желбата да се оди на нови избори е првенствено на ГЕРБ и дека во суштина претставува одбивање да се преземе одговорност за излишната политичко-уставна збрка во која ГЕРБ одигра главна улога.

На крајот, грдите сцени во парламентот можеби ќе бидат терапевтски за бугарската парламентарна демократија, но само ако се разбере каде лежат корените на целата грдотија. Овие корени не се процедуралните правила што ги имаме – правилата се прекрасни, или барем прилично пристојни. Проблемот е што зад правилата се обидуваме да сокриеме лаги – како онаа дека Бугарија не може да се управува без сомнежи за корупција или путинофилски колебања. А, може. (Дојче Веле)