Кога ќе се подели ГЕРБ на Борисов? Драмата допрва започнува

Со Бојко Борисов тешко, без него уште потешко – во ваква дилема се членовите и раководството на ГЕРБ по објавувањето на санкциите на САД

Не може гласачите и портпаролите на ГЕРБ да не забележале дека партијата има акутен, сериозен и долгорочен проблем: тоа е персоналистичка партија создадена од и за нејзиниот лидер Бојко Борисов, чија личност е во голема мерка дискредитирана во последната година.

Кулминацијата (засега) на оваа дискредитација се случи со санкциите на САД, кои ѝ дадоа меѓународен карактер. Но, дома оваа дискредитација се случи минатата година со многу скандали со Борисов и последователните протести против него. Утехата дека името на Борисов не е меѓу оние што ги санкционира Америка не може да ги измами интелигентните луѓе: во мотивите за санкции има доволно за да стане јасно кој е „актуелниот политички лидер“. А, САД очигледно не сакаат да создадат огромен меѓународен дипломатски скандал за својот партнер: замислете што ќе се случеше ако долгогодишниот бугарски премиер беше на списокот со санкции.

Сепак, оваа драма не е завршена, туку допрва започнува. Од декември минатата година, ЕУ доби механизам за суспендирање на фондовите на ЕУ за „системски“ проблеми со владеењето на правото. За жал, ситуацијата со санкционираните лица и недостатокот на соодветни активности од страна на нашето обвинителство и службите е токму таков „системски“ проблем. Доколку Бугарија не покаже дека е во можност брзо да се раздели од сопствениот модел на корупција, најверојатно ќе биде предмет на финансиски казни од Брисел. За наметнување на нив е потребна одлука на ЕК и квалификувано мнозинство во Советот: дури и со помош на други калпазан, како што се Полска и Унгарија, не ќе можеме да се извлечеме од запирање на средства.

И погледнете ја комичната ситуација во која се наоѓа Борисов во однос на Соединетите Држави: точно е дека тој беше примен во нивната амбасада, но американската страна не рече дека во текстот на санкциите не станува збор за него. Односно, во секој момент може да има појаснување на прашањето (или со нови санкции или без него), поради што „актуелниот политички лидер“ на ГЕРБ останува во суспендирана позиција. Јасно е дека ова не треба да биде ситуација на личност што би можела да управува со Бугарија во иднина.

Опција прва: Борисов и по Борисов

Главниот план на кој работи ГЕРБ е Борисов да остане на задната линија, но да продолжи да ги влече конците во партијата. Инспирација за овој модел е Ахмед Доган, кој ја води ДПС (партија на етничките Турци – н.з.) од вилите. Даниел Митов (или можеби Томислав Дончев?) ќе ја игра улогата на Местан/Карадај. Привлечното за ГЕРБ во овој поглед е дека практично сè останува исто – само (за одреден период) Борисов се крие од лошите зборови сè додека не помине бурата.

Сепак, овој план има сериозни недостатоци. Главната работа е дека тој ризикува да ја жртвува партијата ГЕРБ за да го зачува нејзиниот лидер. Според овој модел, ГЕРБ ќе остане „токсичен“ за другите партии, кои нема да сакаат да имаат никаква врска со нив. Единствените кои можат да се приклучат се „патриотите“, но токму затоа што луѓето почнаа да ги препознаваат како „патерица“ на ГЕРБ, нивните изборни шанси не се големи.

Покрај тоа, додека ДПС има постојан електорат како претставници на бугарските Турци, ГЕРБ мора да има план како да се запре нејзината изборна ерозија, што е веќе видливо. Доколку станат инструмент за заштита на Борисов, нивната јавна поддршка само ќе опаѓа. Ако другите партии одбијат да работат со нив, тие постепено ќе станат маргинална партија според СДС по 2001 година. Тогаш фразата ГЕРБ-СДС ќе добие поинакво значење.

Накратко: според овој план, ГЕРБ го задржува својот персоналистички карактер, но ризикува да го изгуби статусот на фактор во бугарската политика.

Опција втора: ГЕРБ без Борисов

Ова е малку веројатна опција, бидејќи апсолутно сите во ГЕРБ досега ја ставаат својата лична лојалност над политичкиот морал, па дури и над политичката експедитивност. Но, теоретски е можно по изборите ГЕРБ да премине кон промена на лидерот, во која некои луѓе одлучуваат да се еманципираат. Поентата е дека не е јасно кои ќе бидат овие луѓе: повеќето портпароли на ГЕРБ станаа лични адвокати на Борисов и ќе биде тешко да се разликуваат од оваа улога.

Оваа опција не е привлечна за ГЕРБ, бидејќи е многу слична на она што се случи со НДСВ: разделбата со лидерот беше всушност крај на партијата. А сепак: ГЕРБ се разликува од НДСВ – тие имаат многу локални структури. Ако овие локални структури – најуспешните градоначалници – застанат зад идејата за повторно воспоставување на партијата без Борисов, тие би имале и политички и економски ресурси за да се обидат. Покрај тоа, Борисов направи грешка, обвинувајќи ја моменталната ситуација со работата на градоначалниците на Софија и Бургас, Јорданка Фандакова и Димитар Николов, што, благо речено, не беше многу искрено.

Друг извор за обид за одржување на партијата без Борисов е Европската народна партија и претензијата наГЕРБ дека тие се идеолошка партија на десниот центар. Ако навистина се, треба да преживеат без Борисов. Но, се чини дека малку луѓе во ГЕРБ веруваат во ова.

Опција трета: ГЕРБ се дели

Од оваа причина, постои опција пратеничката група на ГЕРБ да се подели по изборите на 11 јули. Повеќето од пратениците веројатно ќе останат да ја спроведуваат програмата „Борисов и по Борисов“ и ќе си го задржат своето место во неговата персонална придружба. Мал број може да се „побуни“ против патријархот на кланот и да бара нови патишта. Дали ќе формираат нова партија, дали ќе се приклучат на други партии – ова се технички и логистички детали.

Еден аргумент во прилог на ваквиот потег би била ситуација во која Има таков народ, Демократска Бугарија и Исправи се! Мутри надвор (протестни партии) немаат доволно гласови за да формираат влада. Со изговор дека го спречуваат доаѓањето на БСП на власт, делови од ГЕРБ можат да сторат незамисливо – да му се спротивстават на нивниот водач.

Од сегашна гледна точка, ваквиот развој на настаните мора да изгледа чудно. Но, колку долго разумната и пристојна личност може да да се прави дека не разбира што е „сегашниот политички лидер“, кој бил вклучен во коруптивни или нелегитимни односи со Бошков, Пеевски итн.?

(Автор на текстот е Даниел Смилов, експерт за уставно право и програмски директор на Центарот за либерални стратегии во Софија. Текстот е објавен во бугарската редакција на Дојче веле.)