Големата измама: Како беа украдени или потрошени милијарди долари од помошта за Ковид-19
Повеќето од кражбите беа дрски, дури и едноставни. Измамниците ги користеле бројките за социјално осигурување на мртви луѓе и на федерални затвореници за да добијат бенефиции за невработеност. Измамниците ги собраа тие бенефиции во повеќе држави, а подносителите на барања за федерални заеми не беа вкрстено проверувани во базата на податоци на Министерството за финансии.
Криминалците и бандите ги грабнале парите. Но, истото го направија еден американски војник во Џорџија, свештеници на непостоечка црква во Тексас, поранешен конгресмен во Мисури и покривач на кровови во Монтана. Сето ова доведе до најголемата измама во историјата на САД. Крадците ограбија милијарди долари од федералната помош за Ковид-19 наменета за борба против најлошата пандемија во последните 100 години и за стабилизирање на економијата кој беше во слободен пад.
Анализата на Асошиетед прес откри дека измамниците украле повеќе од 280 милијарди долари помош за Ковид-19; уште 123 милијарди долари биле „расфрлани“ или погрешно потрошени. Вкупната загуба претставува 10 отсто од 4,2 билиони американски долари што американската влада ги исплати досега како помош за пандемијата. Тој број сигурно ќе расте додека истражителите копаат подлабоко во илјадниците потенцијални случаи.
Обвинети 2.230 осомничени
Како можеше да се украде толку многу? Истражителите и надворешните експерти велат дека американската влада, во обид брзо да потроши билиони долари во хуманитарна помош, спроведе премал надзор во раните фази на пандемијата и воведе премалку ограничувања за апликантите. Накратко, велат тие, измамата била премногу лесна.
„Тоа беше бесконечен фонд на пари до кој секој можеше да пристапи. Луѓето се залажуваа мислејќи дека тоа е општествено прифатлива работа, иако тоа не е легално“, рече Ден Фрухтер, шеф на одделот за измами и криминал за Канцеларијата на американското обвинителство во источниот округ Вашингтон. Владата на САД обвини повеќе од 2.230 осомничени за измама поврзана со пандемијата и спроведува илјадници истраги.
Поголемиот дел од ограбените пари беа украдени од трите големи иницијативи за помош од пандемијата, започнати за време на администрацијата на Трамп, а кои беа наследени од претседателот Џо Бајден. Овие програми беа дизајнирани да им помогнат на малите бизниси и невработените работници да го преживеат економскиот пад предизвикан од пандемијата.
Епидемија на измами и матни трансакции
Сите овие кражби, големи и мали, илустрираат епидемија на измами и матни трансакции во време кога Америка се бори со преполни болници, затворање на училишта и затворени бизниси. Од почетокот на пандемијата на почетокот на 2020 година, повеќе од 1,13 милиони луѓе во САД починале од Ковид-19, според податоците од Центарот за контрола и превенција на болести.
Мајкл Хоровиц, генерален инспектор на американското Министерство за правда, кој претседава со федералниот комитет за одговор на пандемијата, му рече на Конгресот дека „очигледно се работи за десетици милијарди долари“ и дека измамата на крајот може да надмине 100 милијарди долари.
Хоровиц изјави за АП дека останува на таа проценка, но нема да биде сигурен за бројката додека не добие поконкретни податоци: „Се двоумам дали да одам предалеку во проценката, но јасно е дека тоа е огромна сума и конечната пресметка ќе трае со години“.
Мајк Галдо, вршител на должноста директор на агенцијата за борба против измами за време на Ковид-19 на американското Министерство за правда, рече: „Тоа е невиден износ измами“.
Пред да ја напушти функцијата, поранешниот американски претседател Доналд Трамп одобри мерки за итна помош во вкупна вредност од 3,2 билиони долари. Планот на Бајден да ја спаси Америка за 2021 година дозволи трошење на дополнителни 1,9 билиони долари. Околу една петтина од 5,2 билиони долари допрва треба да се исплатат. Никогаш досега не била толку брзо инјектирана федерална итна помош во американската економија. „Најголемиот спасувачки пакет во американската историја“, изјави американскиот генерален контролор Џин Додаро во Конгресот.
Грешки вредни милијарди
Огромниот обем на тој пакет ги прикри грешките вредни милијарди долари. На пример, програмата на американската Даночна управа вредна 837 милијарди долари, успеа во 99 отсто случаи да испрати чекови за економски стимул до соодветните даночни обврзници. „Сепак, таа стапка на неуспех од 1 отсто значи дека речиси 8 милијарди долари отишле на неовластени лица“, изјави генералниот инспектор на Министерството за финансии за АП.
Портпаролот на Даночната управа рече дека неговата агенција не се согласува со сите бројки наведени од генералниот инспектор и истакна дека дури и ако бројките се точни, загубата претставува мал дел од буџетот на програмата.
Здравствената криза ја доведе Управата за мали бизниси (СБА), агенција која вообичаено добива мало внимание, во улога без преседан. Во седумте децении пред пандемијата, на пример, СБА додели 67 милијарди долари заеми за катастрофи.
Кога се појави пандемијата, управата имаше задача да менаџира со две масивни програми за помош – програма за заем за економски катастрофи и програма за заштита на платите, кои ќе пораснат на повеќе од билион долари.
Вработените во СБА мораа брзо да исплаќаат пари за да им помогнат на компаниите и нивните вработени во неволја. Ковид-19 го поттикна темпото на СБА кон олимписки спринт. Помеѓу март 2020 година и крајот на јули 2020 година, агенцијата одобри 3,2 милиони заеми за економски тешкотии предизвикани од Ковид-19 во вкупна вредност од 169 милијарди американски долари, додека во исто време спроведуваше голема нова програма за заштита на платите.
Самопотврдување
Во брзањето беа спуштени заштитните клаузули за федералните пари. На потенцијалните заемопримачи им беше дозволено да „самопотврдат“ дека нивните побарувања се вистински. Законот за CARES, исто така, забрани на СБА да ги прегледува записниците на даночната пријава што може да ги отстрани сомнителните или неовластени апликанти, одлука што на крајот беше поништена кон крајот на 2020 година.
„Ако отворите прозорец на банка и кажете, дајте ми ја вашата апликација и само вети дека навистина си тој што велиш дека си, привлекуваш многу измамници и тоа се случи овде“, рече Хоровиц.
Канцеларијата на генералниот инспектор на СБА ја процени измамата во Програмата за заем за економски катастрофи на 86 милијарди долари, а во Програмата за заштита на платите на 20 милијарди долари. Се очекува инспекторите да ги објават ревидираните бројки за загубите во наредните недели, кои најверојатно ќе бидат многу повисоки.
Главниот инспектор на СБА, Ханибал Вер, одби да каже колкава ќе биде новата проценка за измама за двете програми: „Тоа ќе биде фер бројка, која мојата канцеларија може 1000 проценти да ја брани, целосно поддржана од нашата криминална истрага“.
80.000 случаи
Вер и неговиот персонал се преплавени со ревизии и истраги поврзани со пандемијата. Канцеларијата има повеќе од 80.000 нерешени случаи, што е близу 100 години работа.
Студијата од 2022 година, спроведена од Универзитетот во Тексас во Остин, откри речиси пет пати повеќе сомнителни заеми за заштита на платите отколку што претходно било пријавено од генералниот инспектор на СБА. Истражувањето предводено од професорот за финансии Џон Грифин открило дури 117 милијарди долари во сомнителни и можеби лажни заеми, наведувајќи индикатори како што се нерегистрирани компании и повеќекратни заеми на иста адреса.
Хоровиц, претседател на надзорното тело за пандемијата, го критикуваше неуспехот на владата навремено да ја користи базата на податоци под назив „Не плаќај“ на Министерството за финансии, која е дизајнирана да спречи владините пари да завршат кај суспендирани изведувачи, бегалци, криминалци или луѓе осудени за даночно затајување и измама. Тие контроли, рече Хоровиц, можеа да се направат брзо.
„Приказната дека има само два избора е невистинита. Претпоставувам дека едниот избор е веднаш да се извадат парите, а другиот е да поминат недели и месеци обидувајќи се да откријам кој има право на тоа“, рече Хоровиц.
За помалку од неколку дена, најмногу една недела, рече Хоровиц, СБА успеа да идентификува илјадници апликанти кои не се подобни за помош. „24 часа? 48 часа? Дали тоа навистина би ја променило програмата? Мислам дека не. И таму имало податоци што никој не ги проверувал“, рече Хоровиц.
115 милијарди долари по грешка отидоа кај погрешни луѓе
Пандемијата на коронавирус ја турна американската економија во кратка, но катастрофална рецесија. Стапките на невработеност се искачија на двоцифрени и Вашингтон испрати стотици милијарди долари во државите за да им помогне на оние кои одеднаш останаа без работа. Тоа беше идеална можност за измамниците. Многу од овие агенции за невработеност користеа застарени компјутерски системи или беа недоволно вработени за да спречат исплати на лажни барања.
„Да, сојузните држави беа преоптоварени. Системите беа недоволно финансирани. Тие не беа отпорни. И би рекол, тие беа ранливи на софистицирани напади на измамници“, рече Брент Партон, вршител на должноста помошник секретар на Управата за вработување и обука на Министерството за труд на САД.
Според сведочењето на Конгресот на генералниот инспектор на Министерството за труд Лери Тарнер, пандемиската измама со невработеност изнесува 76 милијарди долари. Тоа е конзервативна проценка. Дополнителни 115 милијарди долари по грешка отишле кај луѓе кои не требало да добијат бенефиции.
Задачата на Тарнер да ги идентификува сите измами со пандемиското осигурување за невработеност беше комплицирана од недостатокот на соработка од Федералното биро за затвори, според септемвриското „предупредувачко писмо“ издадено од неговата канцеларија. Измамниците ги користеле броевите за социјално осигурување на затворениците за да украдат бенефиции од милиони долари.
Неговата канцеларија се уште не знае точно колку е украдено на тој начин. Затворската управа одби да обезбеди тековни податоци за федералните затвореници.
Државниот ревизор на Охајо, Кит Фабер, увиде проблеми кога намалените заштитни мерки кои обезбедуваат бенефиции за невработеност да одат само за луѓе кои се разумно квалификувани беа еродирани, создавајќи услови за измама и расфрлање.
„Државниот завод за невработеност ја презеде контролата, бидејќи за неколку недели имаше побарувања во висина на едногодишен износ. Вториот дел од проблемот беше што федералната влада им нареди да ги платат парите што е можно поскоро и помалку да се грижат за безбедноста. Го земаа здраво за готово. Мислам дека тоа беше грешка“, рече Фабер.
„Би можеле да работиме до 2030 година“
„Имаме доволно случаи и траги да работиме до 2030 година. Но, моето искуство ми кажува дека веројатно ќе има други приоритети што треба да се решат. За жал, немаме посебна единица за пандемиски измами во нашата канцеларија. “, рече Фрухтер, федерален обвинител во источниот округ Вашингтон.
Конгресот допрва треба да донесе мерка со која на обвинителите ќе им се дадат дополнителни пет години да ги следат измамниците за бенефиции за невработеност. Ова го загрижува Тарнер од Одделот за труд. Без продолжување, тој му напиша на Конгресот во извештај кон крајот на мај, луѓето кои ги злоупотребуваа придобивките може да ја избегнат правдата.
Службеникот на Белата куќа Сперлинг рече дека секоја идна криза која ќе бара владина интервенција не мора да биде избор помеѓу помагање на луѓето на кои им е потребна и запирање на измамниците: „Стратегијата за превенција значи дека во криза можете да се фокусирате на брзо помагање на луѓето без да чувствувате дека може да ја постигне таа брзина само со отстранување на здраворазумните заштитни мерки против измами“.