Функција што Зеленски не може да ја пополни: Украинскиот амбасадор во Вашингтон на Трамп

Володимир Зеленски има проблем: Никој не ја сака најтешката работа во Вашингтон. Украинскиот претседател се бори да најде некој со доволно влијание да го претставува Киев пред администрацијата на Доналд Трамп, при што потенцијалните кандидати се покажуваат неподготвени да ја преземат исцрпувачката задача во критичен момент од војната, според двајца поранешни високи украински функционери и четворица пратеници.

Потребата да се замени претходната амбасадорка,  Олга Стефанишина, помогна во предизвикувањето на сè уште нецелосната реконструкција на владата на Зеленски. Стефанишина беше формално разрешена на 3 август поради обвиненија за проневера.
Зеленски ги помести своите планови за реконструкција понапред за да може да ѝ ја понуди амбасадорската функција на Јулија Свириденко, премиерката во заминување, според поранешен висок украински функционер и републикански странски експерт запознаен со позадината на реконструкцијата. Но, таа одби, нарушувајќи ги неговите планови.

„Не е тајна дека сметав и ѝ ја понудив на Јулија Свириденко функцијата амбасадор во САД“, рече Зеленски на прес-конференција кон крајот на јули. Тој додаде дека бара кандидат со највисоки можни квалификации: „личност на ниво на заменик-премиер, министер или премиер“.

Оттогаш, другите потенцијални кандидати се покажаа подеднакво неподготвени, отфрлајќи го она што во секој случај би била тешката работа за справување со непредвидливата Бела куќа на Доналд Трамп.

Украинците со доволно тежина и вештини за амбасадорската функција гледаат на тоа со сомнеж, „грижејќи се дека нема да ги уживаат условите што ќе им бидат потребни за правилно да ја извршуваат работата“, рече Ивана Климпуш-Цинцадзе, истакната украинска опозициска пратеничка и поранешна вицепремиерка, која е редовен критичар на Зеленски.

„Секако дека тоа би било случај без да се има увото на претседателот или неговата доверба“, додаде таа. Тоа остро ги стеснува опциите на Зеленски. Лицето веројатно би морало да доаѓа од неговиот тесен внатрешен круг на доверливи помошници, рече Климпуш-Цинцадзе, но таму нема никој што сериозно одговара на барањата.

„Тврдењето дека никој не ја сака работата би било еден вид претерана поедноставување“, рече поранешен украински дипломат на кој му беше дадена анонимност за да зборува слободно. „Секако, има луѓе кои ја сакаат работата, но нема никој кој навистина може да се мери со неа. Зеленски има тешкотии да ја пополни позицијата.“

Проблемот со пополнувањето на функцијата во Вашингтон е дел од поширок проблем за Зеленски. Рејтингот на претседателот се влоши откако тој пред еден месец започна реконструкција на владата, која останува нецелосна и се покажа како турбулентна. Според анкетата на Центарот за социјални истражувања „Социс“, повеќе од 55 проценти од Украинците веруваат дека нивната нација се движи во погрешна насока.

Разрешувањето од страна на Зеленски во јули на популарниот министер за одбрана Михајло Федоров предизвика улични протести и политичка реакција, додека неколку клучни позиции останаа нерешени. Реконструкцијата, исто така, покрена прашања за тоа како Зеленски го избира својот висок тим – и колку подалеку од неговиот тесен круг на доверливи помошници е подготвен да погледне.

„Никој не им објасни на Украинците зошто токму владата мораше да се смени“, рече Микола Књажитски, опозициски пратеник од Лавов и основач на украинскиот ТВ канал „Еспресо“.
„Немаше јасно артикулирани јавни поплаки за Свириденко. Во нејзиното проштално обраќање пред парламентот, Свириденко доби аплауз. Пратениците ѝ упатија стоечки овации. Па, зошто беше отпуштена ако нејзината изведба се сметаше за толку успешна и беше толку високо ценета?“

Амбасадорското слободно место доаѓа во особено тежок момент за Киев. Вашингтон останува централен за способноста на Украина да ја одржи војната, а кој и да ја прифати работата ќе мора да се снајде во администрацијата на Трамп која постојано го менува курсот за воена поддршка и за тоа како – и кога – треба да заврши војната. Во интервју  оваа година, Стефанишина призна дека доживеала „дипломатски удар“ на улогата.Киев се обидува да го убеди Трамп да ѝ даде на Украина лиценца за производство на системи за воздушна одбрана „Патриот“, нешто што го вети во јуни, само за да се повлече во јули. 

Прашањето станува сè поитно бидејќи Украина се движи кон уште зима и поинтензивни руски напади врз нејзината енергетска и цивилна инфраструктура, а веќе се бори да ги пресретне засилените напади со балистички ракети. Зеленски рече дека овогодишните испораки на ракети за воздушна одбрана од сојузниците на Украина се намалени за две третини во споредба со 2025 година.

Во исто време, постојат знаци дека Белата куќа наскоро може да се обиде да ги оживее застојаните мировни преговори. Со тоа функцијата амбасадор во Вашингтон би станала премија, со политичката тежина  да поминува низ вратата, со овластување да зборува во име на Зеленски и вештина да се движи во администрација каде што политиката може брзо да се промени. А, исто така и да лобира во Конгресот.

Оттука, оставањето на позицијата празна носи ризици многу подалеку од дипломатскиот протокол. Украина би можела да се најде без тежок оператор во Вашингтон токму кога се донесуваат одлуки за оружјето, воздушната одбрана, логистиката и споделувањето разузнавачки информации, како и условите за секој обновен мировен потфат.

„Многу е веројатно дека Зеленски нема да назначи никого пред среднорочните избори во САД“, рече Јарослав Јурчишин, пратеник од опозицијата. „Ќе биде тешко да се процени кој најдобро би се вклопил во политичкиот пејзаж сè додека не се одржат тие избори.“