Фаворит од сенка: Кој е нобеловецот за литература Абдулразак Гурна?
Делата на Гурна не се преведени на македонски јазик, кој до пензионирањето беше професор по англиски јазик и постколонијални книжевности на Универзитетот во Кент, во Кентербери
Веста дека Нобеловата награда за литература оваа година ја доби Абдулразак Гурна (73) од Танзанија кој живее и твори во Англија предизвика изненадување, но не и за познавачите на неговото дело. Делата на Гурна не се преведени на македонски јазик, иако важи за еден од најголемите автори на постколонијалната книжевност, чии дела се над политичката коректност. Toj e вториот црномурест добитник на Нобеловата награда, по Тони Морисон во 1993 година и добитник на Букеровата награда во 1994 година.
Роден во 1948 година, и пораснат на островот Занзибар во Индискиот Океан, пристигнал во Англија како бегалец кон крајот на 1960 -тите. Дури во 1984 година ќе може да се врати во Занзибар, за да го види својот татко непосредно пред смртта. До неодамнешното пензионирање, Гурна беше професор по англиски јазик и постколонијални книжевности на Универзитетот во Кент во Кентербери, фокусирајќи се главно на писатели како Вол Сојинка, Нгага ва Тионго и Салман Ружди.
Гурна има објавено десет романи и голем број раскази. Во сите свои дела, се труди да ја избегне сеприсутната носталгија за покосената предколонијална Африка. Неговото потекло е културно разновиден остров во Индискиот Океан, со историја на трговија со робови и разни форми на угнетување под голем број колонијални сили – португалски, индиски, арапски, германски и британски – и со трговски врски со целиот свет. Занзибар беше космополитско општество пред глобализацијата.
Пишувањето на Гурна е од неговото време во егзил се однесува на неговиот однос со местото што го напуштил, што значи дека сеќавањата се од витално значење за генезата на неговата литература.
Најновиот роман на Гурна, величествените „Животи по смртта“ („Afterlives“) од 2020 година, зборува за местото каде што завршува Рајот. И како и во тоа дело, сцената е во почетокот на 20 век, време пред крајот на германската колонизација на Источна Африка во 1919 година. Хамза, младост што потсетува на Јусуф во рајот, е принуден да војува на страна на Германците и станува зависен од офицер кој сексуално го злоупотребува. Тој е ранет во внатрешен судир меѓу германските војници и е оставен во теренска болница. Но, кога се враќа во родното место на брегот, не ги наоѓа ниту семејството ниту пријателите. Владеат каприциозните ветрошта на историјата и како во „Пустина“, ние го следиме заговорот низ неколку генерации, до нереализираниот план на нацистите за повторна колонизација на Источна Африка.
„Посветеноста на Гурна на вистината и неговата одбивност кон поедноставување се впечатливи. Ова го прави и мрачен и бескомпромисен, истовремено со голема сочувство и непоколеблива посветеност кога ги следи судбините на поединци. Неговите романи се оддалечуваат од стереотипните описи и ни го отвораат погледот кон културно диверзифицираната Источна Африка, непозната за многумина во другите делови на светот. Во книжевниот универзум на Гурна, се менува се – спомени, имиња, идентитети. Ова е веројатно затоа што неговиот проект не може да заврши до крај во која било дефинитивна смисла. Бесконечното истражување водено од интелектуална страст е присутно во сите негови книги и подеднакво познато и сега, во последниот роман, како и кога започна да пишува како 21-годишен бегалец“, вели Андерс Олсон, претседател на Нобеловиот комитет на Шведската академија.