Бугарските новинари се повеќе загрозени и под притисок

Новинарите во Бугарија се соочуваат со низа предизвици: стрес, онлајн малтретирање, закани со тужби, обиди за мешање во уредувачката содржина, самоцензура. Концентрираната  и нетранспарентната медиумска сопственост и понатаму се актуелни и нерешени задачи во секторот, а спојувањето на економските и политичките интереси во управувањето со медиумите е водечки проблем за голем дел од оние кои работат во нив.

Ова се дел од одговорите на медиумските работници во Бугарија, дадени во годишното истражување на Здружението на европските новинари во Бугарија (АЕЈ). Речиси секој втор испитаник дава просечна оценка за слободата на говор во Бугарија, а добра – 16,2%. Секој петти ја дефинира како „лоша“, а речиси секој десетти – „многу лоша“.
Во студијата учествувале 204 лица, а од организацијата прецизираат дека таа не е репрезентативна, туку е единствената студија која ги анализира мислењата на самите новинари.

За 2022 година, податоците на АЕЗ покажуваат дека:

Се зголемуваат одговорите дека има зголемен внатрешен притисок и самоцензура кај новинарите. Од 2017 година автоцензурата пораснала во просек за 5 отсто во анкетите спроведени од АЕЗ-Бугарија.

Се појавува нов феномен – онлајн малтретирање, навреди и закани на социјалните мрежи и медиумските форуми. Секој трет испитаник рекол дека ова е меѓу најчестите форми на надворешен притисок, а таков притисок пријавиле и новинари кои тврдат дека се нападнати поради нивниот став за војната во Украина.

Секој десетти вели дека им се заканувала тужба, што е зголемување за околу 4% во однос на претходната анкета на АЕЈ.

Речиси секој втор новинар изјавува дека лично бил изложен на непотребен притисок поради својата работа (47,5%).

Регионалните медиуми исчезнуваат.

„Медиумите во Бугарија се на удар, не само затоа што сме бомбардирани од сложени настани како што е војната во Украина, туку и затоа што медиумите редовно се мета на политичка злоупотреба“, коментираше претседателката на АЕЈ, Ирина Недева за време на презентацијата на резултатите. Истражувањето покажа дека процентот на новинари на кои им се заканувале судски постапки против нив е зголемен. Секој втор испитаник знае колега против кој е покренат застрашувачки предмет. Секој трет слушнал за вакви случаи, а информациите за таков процес го погодуваат секој четврти учесник во истражувањето. „Речиси 25% си наметнуваат самоцензура и избегнуваат проблематични теми бидејќи знаат дека може да бидат тужени“, коментираат од медиумската оваа организација.

Студијата покажа дека тежината на „надворешниот притисок“ како форма на ограничување на слободата на говорот се намалува на сметка на внатрешниот притисок и самоцензурата.Од 2017 година автоцензурата пораснала во просек за 5 отсто во анкетите спроведени од АЕЗ-Бугарија. Во претходната студија, „надворешниот притисок“ собра најмногу одговори (76,7%) во споредба со „внатрешната“ (65,8%) и „автоцензурата“ (20,8%). Во 2022 година се забележува скок – веќе 25,5% од учесниците во студијата споделуваат дека се самоцензурираат. Извор на надворешен притисок се државните, регионалните и општинските институции, а во последните две години е зголемен уделот на новинари кои укажуваат на нив.

„Со секоја измината година, локалните и државните институции се повеќе користат различни алатки за притисок, кои главно им се припишувата на економските субјекти и огласувачите. Влијанието на локалните власти во некои медиуми е видливо и од одговорите на прашањето: „Дали општината плаќа медиуми од вашиот регион за објавување готови соопштенија за печатот?”. Секој трет одговара позитивно. А уште 30,4% укажуваат дека не знаат, но слушнале за слични практики”, се вели во извештајот за резултатите од истражувањето. Сепак, првото место меѓу центрите на влијание врз уредувачката содржина го заземаат политичарите. Им го даваат 72,5% од учесниците.

Зголемен е и притисокот што го вршат криминалните групи (за близу 10 проценти во споредба со 2020 година).

„Во последните две години, резултатите од прашањето што ја опишува врската меѓу критичките медиуми и државните институции останаа речиси непроменети. Одбивање или систематско одложување на информации од јавен карактер, бришење од списоци со соопштенија за печат или официјални информации, избегнување давање интервјуа за медиуми со критички новинарски гласови.Постојат и практики партиските централни и државни институции навремено да не ги информираат редакциите за прес-конференции или актуелни теми од јавен интерес. Секој трет новинар одговара дека често се предмет на различен третман во однос на претставниците на медиумите што ги поддржуваат  властите.