Глобалното затоплување е блиску до неповрат. Се бараат итни решенија

Светот се движи кон „неповратно надминување“ на опасното глобално затоплување, освен ако владите не се откажат од фосилните горива и не почнат брзо да ги намалуваат емисиите, предупредува извештајот на групата за следење на климатските промени. Најновиот извештај на Climate Action Tracker (CAT), објавен додека земјите се состануваат на Конференцијата на ОН за климатските промени (COP31) во Турција, предупредува дека колективната климатска акција е во застој петта година по ред.

Постојат некои позитивни знаци, со чиста електрична енергија што ги задоволува сите дополнителни глобални потреби за енергија во 2025 година, Кина и Индија користат обновливи извори со рекордно темпо, усвојувањето на електрични возила достигнува нови максимуми и уништувањето на шумите во Амазон нагло опаѓа.

Но, извештајот на CAT предупредува дека напредокот во алтернативите на фосилните горива, кои предизвикуваат најголем дел од емисиите на стакленички гасови што го поттикнуваат глобалното затоплување кога се горат за транспорт, греење, електрична енергија и индустрија, не се случува доволно брзо.

Зголемената побарувачка за енергија и изградбата на нова инфраструктура за фосилни горива доведоа до понатамошно зголемување на емисиите, предупредува извештајот на CAT.

Во извештајот се вели дека со политиките за борба против климатските промени и за промовирање на чиста енергија и технологии што ги имаат владите денес, светот е на добар пат за пораст на температурата од 2,7 степени Целзиусови до 2100 година, малку повисоко од 2,6 степени Целзиусови минатата година и исто како и во периодот од 2021 до 2024 година.

Непочитување на Парискиот договор
Доколку владите ги исполнат своите цели за намалување на емисиите за 2030 и 2035 година според Парискиот договор – глобален договор кој има за цел да го ограничи затоплувањето на 1,5 степени Целзиусови за да се избегнат најопасните влијанија од климатските промени – затоплувањето сепак би било 2,6 степени Целзиусови, исто како и минатата година.

Според оптимистичко сценарио во кое земјите ги исполнуваат сите свои ветувања, цели, долгорочни планови и цели за постигнување на „нето нула“ емисии – односно целосно елиминирање на истите – светот би се затоплувал за 1,9 степени Целзиусови до крајот на векот.

Се очекува светот да ја надмине париската цел за ограничување на затоплувањето на 1,5 степени Целзиусови во рок од неколку години.

Експертите предупредуваат дека сега е потребна акција за да се ограничи обемот и времетраењето на ова надминување и да се вратат температурите под 1,5 степени Целзиусови над прединдустриските нивоа до 2100 година.

Бил Хејр, извршен директор на Climate Analytics (партнер на иницијативата CAT), рече: „Владите се соочуваат со јасен избор: или да продолжат да ја поддржуваат индустријата за фосилни горива – што би го осудило човештвото на неразбирлива економска штета, зголемен број смртни случаи од топлина и болести поврзани со климата и катастрофи на кои општеството не може да се прилагоди – или да се свртат кон решенија кои се веќе достапни и поевтини од кога било досега.“

Фосилните горива се најлоши
„Фактот дека сме на работ да ја надминеме границата од 1,5 степени не треба да биде изговор за дефетизам; фокусот мора да остане на забрзување на дејствувањето за ограничување на обемот и времетраењето на ова надминување.“

„Секој дополнителен степен на затоплување над 1,5 степени носи уште потешки последици за климата, природата и човечките системи.“

Научниците предупредуваат дека надминувањето на границата од 1,5 степени ќе доведе до поекстремни временски настани – како што се смртоносни топлотни бранови, поплави, бури и суши – како и зголемување на нивото на морето и евентуално катастрофално и неповратно пропаѓање на природните системи како што се коралните гребени и дождовните шуми.

Анализата објавена претходно оваа недела од иницијативата „Глобален буџет за јаглерод“ покажува мало намалување на емисиите на јаглерод од фосилните горива оваа година, за 0,4%, предизвикано од проширувањето на капацитетите на сончевата и ветерната енергија и конфликтот во Иран.

Тешки последици за климата
Никлас Хене од Институтот NewClimate, партнер во иницијативата CAT, рече: „Бидејќи затворањето на Ормутскиот теснец ја изложува нашата ранливост на геополитички шокови, аргументите за обновлива енергија и електрификација никогаш не биле посилни – а исто така се чини дека глобалните емисии може да бидат на работ на врв, проследено со многу побрз пад од претходно предвиденото.“

Сепак, Сара Хек, аналитичар за политики во Climate Analytics и главен автор на извештајот, предупреди дека владите, во целина, „едноставно не се движат доволно брзо за да усвојат политики што би ни овозможиле да ја избегнеме стапицата на надминување на целите“.

„Уште повеќе, некои од нив ги забавуваат своите климатски мерки, или, како што е случајот со САД, Канада и Нов Зеланд, дури и драстично ги намалуваат“, додаде таа.

Според CAT, ова значи дека долгорочното затоплување би можело да ја надмине границата од 1,5°C околу 2030 година.

За да се минимизира надминувањето на прагот од 1,5°C, извештајот пресметува дека намалувањето на емисиите треба да се забрза: од околу 4% годишно до 2030 година, на 7% годишно во првата половина на 2030-тите и на 9% годишно од 2035 до 2050 година.

За споредба, емисиите на јаглерод од фосилните горива се намалија за 7% во 2020 година, како резултат на глобалните блокади предизвикани од пандемијата COVID-19.